Asansör sökümünden hurda demir, hurda kablo, bakır sargı, çelik halat, paslanmaz çelik, alüminyum, pirinç ve çeşitli elektrik ekipmanları çıkar. Asansör motoru hurdası, çelik halat hurdası ve asansör kabini hurdası farklı metal içeriğine sahip olduğu için ayrı sınıflandırılmalıdır. Hurda fiyatları belirlenirken asansörün toplam ağırlığı yerine her malzemenin net ağırlığı, metal türü, saflığı ve söküm durumu dikkate alınır.
Asansör sistemlerinde ağır çelik parçalar toplam ağırlığın önemli bölümünü oluştururken bakır ve paslanmaz çelik gibi daha düşük ağırlıktaki metaller ekonomik değerde daha etkili olabilir. Özellikle motor sargıları, güç kabloları ve kontrol panosundaki iletken parçalar hurda demir grubuna karıştırılmamalıdır. Avrupa Lift Birliği verileri Avrupa genelinde milyonlarca asansörün kullanımda olduğunu ve mevcut sistemlerin önemli bölümünün uzun yıllardır hizmet verdiğini gösterir. Bu durum modernizasyon ve yenileme çalışmalarında önemli miktarda metal malzemenin geri kazanım sürecine girebildiğini ortaya koyar.
Asansör Sisteminde Hangi Ana Parçalar Bulunur?
Bir asansör sistemi kabin, kabin karkası, kılavuz rayları, tahrik motoru, tahrik kasnağı, çelik halatlar, karşı ağırlık, kat kapıları, kontrol panosu, güç kabloları ve çeşitli güvenlik ekipmanlarından oluşur. Hidrolik modellerde elektrik motoruna ek olarak hidrolik pompa, silindir, yağ tankı ve bağlantı boruları bulunur.
Kılavuz rayları, taşıyıcı şase ve birçok mekanik bağlantı parçası çelik esaslıdır ve hurda demir sınıfında değerlendirilir. Kabin yüzeylerinde paslanmaz çelik veya boyalı sac, kapılarda çelik ve alüminyum, elektrik tesisatında ise bakır veya alüminyum iletkenler bulunabilir.
Asansörün fiziksel büyüklüğü tek başına hurda değerini göstermez. Büyük bir kabin yüksek miktarda çelik içerirken daha küçük bir sistemde bakır sargılı güçlü bir motor ve yüksek kesitli kablolar toplam ekonomik değeri artırabilir. Bu nedenle parçaların söküm sırasında tanımlanması gerekir.
Asansör Motorundan Hangi Metaller Elde Edilir?
Asansör motorundan bakır veya alüminyum sargı, çelik rotor, elektrik çeliğinden stator paketi, çelik mil, döküm gövde ve bazı modellerde alüminyum muhafaza elde edilebilir. Asansör motoru hurdası yalnızca motorun kilogram ağırlığına göre değil, sargının hangi metalden üretildiğine göre değerlendirilir.
Bakır sargının temiz kesiti kızıl kahverengi, alüminyum sargının kesiti açık gri görünür. Bakırın yoğunluğu yaklaşık 8,94 gram bölü santimetreküp düzeyindedir ve yüksek iletkenlikli bakır yüzde 100 IACS seviyesinde elektrik iletkenliğine ulaşabilir. Bu özellikler bakırın motor sargılarında önemli bir iletken olmasını sağlar.
Motor gövdesinin önemli bölümü hurda demir değerinde olabilir ancak bakır sargının gövdeyle birlikte tartılması gerçek malzeme dağılımını göstermez. Sargı, stator, rotor, mil ve gövde ayrıldığında her metal kendi sınıfına göre hesaplanabilir.
Çalışır veya ekonomik olarak onarılabilir motorların ikinci el değeri de kontrol edilmelidir. Kullanılabilir durumdaki bir tahrik motorunu doğrudan parçalamak, hurda değerinden daha yüksek olabilecek ekipman değerinin kaybedilmesine neden olabilir.
Raylar ve Çelik Halatlar Nasıl Değerlendirilir?
Asansör kılavuz rayları yüksek dayanımlı çelik profillerden oluşur ve söküm sonrasında genellikle hurda demir olarak sınıflandırılır. Rayların üzerinde bağlantı plakaları, cıvatalar, yağ kalıntıları ve sabitleme parçaları bulunabilir. Beton, plastik veya farklı yabancı maddeler net metal ağırlığından ayrılmalıdır.
Çelik halat hurdası birden fazla ince çelik telin belirli bir düzen içinde birleştirilmesiyle oluşur. Halatın merkezinde lifli öz bulunabilir ve yüzeyinde çalışma sırasında kullanılan yağlayıcı maddeler kalabilir. Bu nedenle çelik halat hurdası ile temiz kalın çelik profil aynı fiziksel yapıya sahip değildir.
Rayların kontrollü ölçülerde hazırlanması taşıma ve depolamayı kolaylaştırır. Çelik halatlar ise dağınık bırakılmamalı ve güvenli biçimde toplanmalıdır. Uzun, gergin veya düzensiz bırakılan teller yaralanma riski oluşturabilir.
Hurda fiyatları hesaplanırken rayların net çelik ağırlığı ile halatların çelik ve yabancı madde oranı dikkate alınır. Bakır kabloların veya paslanmaz parçaların bu gruba karıştırılması yüksek değerli metallerin hurda demir üzerinden hesaplanmasına neden olabilir.
Kabin, Kapı ve Taşıyıcı Parçalardan Hangi Metaller Çıkar?
Asansör kabininden paslanmaz çelik, karbon çeliği, galvanizli sac ve bazı modellerde alüminyum parçalar elde edilir. Asansör kabini hurdası dış görünüşüne bakılarak tek bir metal sınıfında değerlendirilmemelidir. Dekoratif yüzey ile kabinin taşıyıcı karkası farklı metallerden üretilebilir.
Modern kabinlerin iç yüzeylerinde sık kullanılan paslanmaz çelik panellerin arkasında normal çelik taşıyıcı yapı bulunabilir. Zemin bölümünde metalin yanında ahşap, kompozit levha, kauçuk ve kaplama malzemeleri bulunur. Bunlar tartım öncesinde metal grubundan ayrılmalıdır.
Kat ve kabin kapıları çoğunlukla çelik sacdan oluşur. Kapı mekanizmasında küçük elektrik motorları, alüminyum profiller, kasnaklar, kablolar, sensörler ve bağlantı parçaları bulunabilir. Kapı motorlarının doğrudan sac hurdasıyla birlikte değerlendirilmesi içlerindeki iletken metallerin gözden kaçmasına neden olabilir.
Asansör kabini hurdası içindeki paslanmaz çelik parçaların normal sacdan ayrılması önemlidir. Paslanmaz malzemenin alaşım yapısı gerektiğinde uygun analiz ekipmanıyla doğrulanmalıdır. Yalnızca parlak yüzey veya mıknatıs kontrolü kesin kalite tespiti sağlamaz.
Elektrik Panosu ve Kablolar Nasıl Ayrıştırılır?
Asansör kontrol panolarında güç kabloları, kontrol kabloları, bakır baralar, kontaktörler, röleler, sigortalar, sürücüler ve elektronik kartlar bulunabilir. Hurda kablo, metal gövde ve elektronik parçalarla birlikte değerlendirilmemelidir.
Kablonun ekonomik değeri içerisindeki net bakır veya alüminyum oranına bağlıdır. Yüksek kesitli güç kablolarında metal oranı yüksek olabilirken ince kontrol kablolarında plastik izolasyonun toplam ağırlıktaki payı artabilir. Bu nedenle bütün kablolara aynı kilogram değeri uygulanması doğru değildir.
Hurda kablo yakılarak izolasyondan ayrılmamalıdır. Mekanik soyma veya uygun geri dönüşüm ekipmanları ile yapılan ayrıştırma iletken yüzeyinin temiz kalmasını sağlar. Yanma işlemi metal yüzeyini oksitleyebilir ve plastik izolasyondan zararlı emisyon oluşmasına neden olabilir.
Kontrol panosundaki bakır baralar, pirinç terminaller ve alüminyum soğutucu parçalar ayrıca ayrılabilir. Pano gövdesi çoğunlukla çelik sac olduğu için hurda demir sınıfına alınır. Elektronik kartlar ise metal hurdasıyla birlikte preslenmemelidir.
Hurda fiyatları belirlenirken kablonun net metal verimi, izolasyon oranı, yanık veya kir durumu ve teslim edilen miktar dikkate alınır. Düzenli ayrıştırılan hurda kablo, karışık elektrik hurdasına göre daha kolay analiz edilir.
Asansör Sökümünde Hangi Parçalar Ayrı Sınıflandırılmalıdır?
Asansör sökümünde temel amaç farklı ekonomik değere sahip malzemelerin birbirine karışmasını önlemektir. Raylar, karkas ve normal sac parçalar hurda demir grubunda tutulabilir. Bakır veya alüminyum sargılı asansör motoru hurdası ayrı değerlendirilmelidir.
Hurda kablo ile pano içindeki bakır baralar da demir parçalarından ayrılmalıdır. Paslanmaz kabin panelleri normal çelik karkastan, alüminyum profiller ise çelik kapılardan ayrıldığında malzeme sınıfı daha net belirlenir.
Çelik halat hurdası ayrı toplanmalıdır. Yağ, plastik, kauçuk ve lifli öz miktarı metal oranını etkileyebileceği için halatların diğer temiz çeliklerle karıştırılmaması daha doğru bir değerleme sağlar.
Elektronik kart, sensör, sürücü ve kontrol cihazları ayrı değerlendirilmelidir. Kullanılabilir elektronik ekipmanların ikinci el değeri bulunabilir. Çalışmayan parçalar ise elektronik geri dönüşüm grubuna yönlendirilmelidir.
Sökümden çıkan cam, ahşap, kauçuk, plastik ve yapı atıkları metal ağırlığına dahil edilmemelidir. Malzemelerin kuru ve düzenli depolanması su, çamur ve yabancı madde nedeniyle oluşabilecek tartım farklılıklarını azaltır.
Asansör Hurdasının Değeri Nasıl Belirlenir?
Asansör hurdasının değeri, sökümden çıkan metal türlerinin net ağırlığı ile güncel hurda fiyatları birlikte değerlendirilerek belirlenir. Tek bir asansör için toplam ağırlığa sabit bir kilogram fiyatı uygulamak doğru değildir. Çünkü hurda demir, bakır, alüminyum, paslanmaz çelik ve kablo aynı ekonomik değere sahip değildir.
Örneğin ray ve taşıyıcı sistem toplam ağırlığın büyük bölümünü oluşturabilir. Buna karşılık daha az ağırlıktaki motor sargıları, kalın hurda kablo ve paslanmaz kabin panelleri toplam bedelin önemli bir bölümünü oluşturabilir. Malzemelerin ayrı tartılması bu farkın doğru hesaplanmasını sağlar.
Asansör motoru hurdası değerlendirilirken sargının bakır veya alüminyum olması, motor ağırlığı ve gövde türü incelenir. Çelik halat hurdası değerlendirilirken çelik oranı ve yabancı maddeler kontrol edilir. Asansör kabini hurdası için paslanmaz çelik, normal sac ve alüminyum parçaların ayrımı yapılır.
Söküm koşulları da net değeri etkiler. Makine dairesinin konumu, bina yüksekliği, yükleme alanına erişim, kaldırma ihtiyacı ve nakliye mesafesi toplam işlem maliyetinde dikkate alınabilir. Asansör sökümü ağır parçalar, yüksek gerilimli elektrik ekipmanları ve kuyu çalışma riski içerdiği için yetkin ekipler tarafından gerçekleştirilmelidir.
