Endüstriyel pompa hurdasının içinden dökme demir, karbon çeliği, paslanmaz çelik, alüminyum, bakır, bronz ve pirinç gibi geri kazanılabilir metaller çıkabilir. Endüstriyel pompa hurdası değerlendirilirken pompanın tamamı tek bir metal olarak kabul edilmez. Gövde, motor, mil, çark, rulman ve bağlantı parçalarının malzeme türü ayrı belirlenir. Krom hurda açısından paslanmaz parçalar, hurda demir açısından döküm ve çelik aksam, hurda bakır fiyatları açısından ise motor sargıları önem taşır. Hurda fiyatları net metal ağırlığı, alaşım türü ve malzemenin temizliğine göre belirlenir.
Pompanın kullanım alanı metal yapısını doğrudan etkiler. Su transferinde kullanılan bir pompa ile kimyasal akışkan taşıyan bir pompanın gövde ve çark malzemeleri aynı olmayabilir. Bu nedenle pompanın dış görünüşünden hareketle bütün parçaların aynı hurda sınıfına girdiği varsayılmamalıdır.
Endüstriyel Pompa Hangi Ana Parçalardan Oluşur?
Endüstriyel pompanın temel bölümleri gövde, çark, mil, rulman, salmastra, bağlantı elemanları ve motorlu modellerde elektrik motorudur. Santrifüj pompalarda çark sıvıya hareket kazandırırken gövde akışı yönlendirir. Mil, motorun dönme hareketini çarka aktarır. Rulmanlar ise milin dengeli biçimde çalışmasını sağlar.
Motorlu pompalarda elektrik motoru da önemli bir hurda kaynağıdır. Motor içerisinde stator, rotor, sargı, mil ve dış gövde bulunur. Bu parçalar pompanın mekanik bölümünden farklı metal grupları içerir.
Pompanın salmastra, conta ve izolasyon bölümlerinde kauçuk, plastik, grafit veya seramik esaslı malzemeler bulunabilir. Bunlar metal değeri oluşturmaz. Pompa sökümü sırasında metal ve metal dışı parçaların ayrılması net ağırlığın doğru hesaplanmasını sağlar.
Pompa Gövdesinde Hangi Metal Türleri Kullanılır?
Pompa gövdelerinde en sık dökme demir, karbon çeliği, paslanmaz çelik ve bazı özel uygulamalarda alüminyum veya bronz kullanılır. Döküm pompa hurdası özellikle su, atık su, tarımsal sulama ve genel sanayi uygulamalarında yaygındır. Dökme demir yüksek mekanik dayanımı ve üretim kolaylığı nedeniyle pompa gövdelerinde sık tercih edilir.
Korozif sıvıların taşındığı sistemlerde paslanmaz çelik daha yaygındır. Paslanmaz çelik en az yüzde 10,5 krom içerir. Nikel ve molibden gibi alaşım elementleri de bazı paslanmaz kalitelerde bulunabilir. Bu nedenle paslanmaz pompa hurdası ile sıradan karbon çeliği aynı sınıfta değerlendirilmez.
Krom hurda olarak adlandırılan paslanmaz malzemelerde alaşım kalitesi önemlidir. Yüksek nikel veya molibden içeren paslanmaz çelikler farklı ekonomik değere sahip olabilir. Gövde üzerindeki boya, kaplama veya yüzey parlaklığı metal kalitesini tek başına göstermez.
Alüminyum gövdeler daha düşük ağırlıklarıyla dikkat çeker. Alüminyumun yoğunluğu yaklaşık 2,70 gram bölü santimetreküp iken demir esaslı malzemelerde yoğunluk yaklaşık 7,8 gram bölü santimetreküp seviyesindedir. Bu fark aynı hacimdeki parçaların ağırlık karşılaştırmasında belirgin şekilde hissedilir.
Pompa Motorundan Hangi Metaller Elde Edilir?
Pompa motorundan bakır veya alüminyum sargı, elektrik çeliğinden stator paketi, çelik rotor, çelik mil ve döküm veya alüminyum motor gövdesi elde edilebilir. Terminal kutusunda bakır kablo, pirinç bağlantı ve çelik sabitleme elemanları da bulunabilir.
Bakır, yüksek elektrik iletkenliği nedeniyle motor sargılarında yaygın olarak kullanılır. Temiz kesitte kızıl kahverengi görünür. Alüminyum sargı ise açık gri renktedir ve aynı hacimde bakırdan belirgin biçimde daha hafiftir.
Hurda bakır fiyatları motorun toplam ağırlığına uygulanmaz. Öncelikle sargının hangi metalden üretildiği belirlenir. Ardından sargı ile stator sacı, rotor ve motor gövdesi birbirinden ayrılır. Bu yöntem motorun gerçek metal dağılımını gösterir.
Motorun çalışır durumda olması hâlinde doğrudan parçalanması doğru olmayabilir. Kullanılabilir bir motorun ikinci el veya revizyon değeri, metal geri kazanım değerinden yüksek olabilir. Bu nedenle söküm kararı verilmeden önce çalışma durumu kontrol edilmelidir.
Mil, Çark ve Rulmanlar Hangi Malzemelerden Üretilir?
Pompa mili çoğunlukla karbon çeliği veya paslanmaz çelikten üretilir. Korozyon riskinin yüksek olduğu sistemlerde daha dayanıklı paslanmaz alaşımlar tercih edilebilir. Mil malzemesi, pompanın bütün gövdesinin aynı metalden üretildiği anlamına gelmez.
Çark malzemesi uygulamaya göre daha fazla değişkenlik gösterir. Dökme demir, paslanmaz çelik, bronz ve bazı özel alaşımlar kullanılabilir. Bronz çark bakır esaslı bir alaşımdır ve döküm pompa hurdası ile aynı metal sınıfında değildir.
Paslanmaz çelik çarklar krom hurda sınıflandırması açısından gövde malzemesinden ayrı kontrol edilmelidir. Bazı pompaların gövdesi döküm olduğu hâlde çarkı paslanmaz veya bronz olabilir. Bu nedenle yalnızca dış gövde incelenerek pompanın tamamı hakkında karar verilmemelidir.
Rulmanlar çoğunlukla çelik esaslıdır. İçlerinde gres, conta ve plastik bileşenler bulunabilir. Rulmanların toplam hurda değeri genellikle gövde, motor veya çarka göre daha sınırlıdır ancak büyük miktarlı sökümlerde ayrı toplanmaları sınıflandırmayı kolaylaştırır.
Döküm, Paslanmaz Çelik ve Alüminyum Parçalar Nasıl Ayırt Edilir?
Dökme demir ağırdır, mıknatısa güçlü tepki verir ve kırılmış yüzeyinde taneli bir yapı görülür. Döküm pompa hurdası genellikle kalın gövde, flanş ve ağır bağlantı parçaları şeklinde karşımıza çıkar.
Alüminyum daha hafiftir ve mıknatısa yapışmaz. Yeni açılmış yüzeyi açık gri renktedir. Ancak mıknatısa tepki vermeyen her metalin alüminyum olduğu düşünülmemelidir.
Paslanmaz çeliklerin mıknatıs davranışı alaşım yapısına göre değişebilir. Bazı paslanmaz kaliteler mıknatısa zayıf tepki verirken bazıları belirgin tepki gösterebilir. Bu nedenle yalnızca mıknatıs testiyle kesin paslanmaz kalite tespiti yapılamaz.
Yüksek miktarlı paslanmaz pompa hurdasında alaşım analiz cihazıyla krom, nikel ve molibden oranlarının kontrol edilmesi daha güvenilir sonuç verir. Özellikle farklı paslanmaz kalitelerin karıştırılması, değerli alaşımın daha düşük sınıftan değerlendirilmesine neden olabilir.
Krom hurda sınıflandırmasında yüzey parlaklığı, ağırlık ve mıknatıs kontrolü yalnızca ön inceleme sağlar. Kesin sınıflandırmada malzemenin gerçek kimyasal bileşimi esas alınmalıdır.
Pompa Sökümünde Değer Kaybı Nasıl Önlenir?
Değer kaybını önlemek için pompa kontrolsüz biçimde kırılmamalı, yakılmamalı veya farklı hurda gruplarıyla karıştırılmamalıdır. Söküm sırasında özellikle paslanmaz çelik, bronz, bakır ve alüminyum parçaların zarar görmeden çıkarılması önemlidir.
Motor sargısının yakılması bakır yüzeyinde oksitlenme oluşturabilir ve izolasyon malzemelerinden zararlı gaz çıkmasına neden olabilir. Bakır sargılar mekanik yöntemlerle ayrılmalıdır. Paslanmaz yüzeylerin yoğun demir talaşıyla kirlenmesi de kalite kontrolünü zorlaştırabilir.
Pompa gövdesi içinde kalan su, yağ, kimyasal veya proses sıvısı metal değeri oluşturmaz. Bu maddeler tartım öncesinde uygun şekilde uzaklaştırılmalıdır. Özellikle kimyasal sistemlerden çıkan pompalar temizlenmeden kesilmemelidir.
Sökülen parçaların kuru ve düzenli bir alanda depolanması gerekir. Yağmur suyu, çamur ve yabancı maddeler net ağırlığın belirlenmesini zorlaştırır. Bronz çark, paslanmaz mil ve motor sargısı gibi yüksek değerli parçaların büyük döküm veya hurda demir yığınına karışması doğrudan ekonomik kayıp oluşturabilir.
Endüstriyel Pompa Hurdasının Değeri Nasıl Belirlenir?
Endüstriyel pompa hurdasının değeri pompanın toplam kilosundan çok, içerdiği metal türlerinin net ağırlığına göre belirlenir. Gövde malzemesi, motor sargısı, çark alaşımı, mil yapısı, yabancı madde miktarı ve malzemenin fiziksel durumu hesaplamada dikkate alınır.
Örneğin 250 kilogramlık döküm gövdeli bir pompanın büyük bölümü hurda demir olabilir. Aynı ekipmanda bakır sargılı bir motor, paslanmaz mil ve bronz çark bulunabilir. Benzer ağırlıktaki başka bir pompanın gövdesi ve çarkı tamamen paslanmaz çelikten üretilebilir. Toplam ağırlık eşit olsa bile iki pompanın hurda değeri aynı olmaz.
Hurda fiyatları güncel metal piyasasına göre değiştiği için sabit bir pompa kilogram fiyatı kullanmak doğru değildir. Paslanmaz pompa hurdasında alaşım kalitesi, motor bölümünde bakır veya alüminyum sargı kullanılması ve döküm bölümünde net hurda demir miktarı ayrı hesaplanır.
Söküm, yükleme ve nakliye koşulları da net teklif üzerinde etkili olabilir. Pompanın tesis içinde sökülmesi gerekiyorsa erişim alanı, ekipman ağırlığı ve kaldırma ihtiyacı önceden değerlendirilmelidir.
Endüstriyel pompa hurdasının değerlendirilmesinde pompanın kullanım alanı, yaklaşık ağırlığı, motor gücü, gövde malzemesi ve söküm durumu dikkate alınmalıdır. Doğru sınıflandırılan krom hurda, hurda demir ve motor sargıları kendi metal değerleri üzerinden hesaplanır. Hurda bakır fiyatları ile genel hurda fiyatları, gerçek geri kazanılabilir malzeme miktarı belirlendiğinde daha doğru sonuç verir.
