Kullanım ömrünü tamamlayan pirinç vanaların değerlendirilmesinde gövdenin gerçek alaşım yapısı, net metal ağırlığı, bağlı farklı parçalar ve yüzey durumu dikkate alınır. Vana üzerindeki çelik mil, plastik kol, conta veya boru bağlantısı doğrudan ana metal ağırlığına dahil edilmez. Hurda fiyatları da malzemenin saflığı, temizliği, net ağırlığı ve güncel metal değerlerine göre değişir.
Pirinç vana hurdası su tesisatlarında, ısıtma sistemlerinde, basınçlı hava hatlarında ve çeşitli endüstriyel tesisatlarda kullanılan vanalardan elde edilebilir. Pirinç temel olarak bakır ve çinko içeren bir alaşımdır. Vana gövdesinin pirinç olması ise mil, kol, conta ve diğer iç parçaların da aynı alaşımdan üretildiği anlamına gelmez. Doğru değerlendirme için önce gövdenin malzemesi belirlenmeli, ardından farklı metal ve metal dışı parçalar ayrılmalıdır.
Pirinç Vana Hurdası Nasıl Anlaşılır?
Pirinç vanaların en belirgin özelliklerinden biri temiz yüzeyde görülen sarı ile altın tonları arasındaki renktir. Ancak uzun süre kullanılmış bir vana oksitlenme, kireç, yağ veya yüzey kaplaması nedeniyle farklı görünebilir. Bu nedenle dış yüzey yerine kaplamanın olmadığı küçük ve temiz bir kesitin incelenmesi daha doğru sonuç verir.
Pirinç demir esaslı bir metal değildir. Bu nedenle gövde mıknatısa güçlü biçimde tepki vermez. Mıknatısın parçayı kuvvetli biçimde çekmesi gövdede demir veya çelik bulunduğunu gösterebilir. Buna karşılık mıknatısın çekmemesi tek başına parçanın pirinç olduğunu kanıtlamaz. Bakır, alüminyum ve bazı paslanmaz çelik türleri de benzer davranış gösterebilir.
Yoğunluk ve ağırlık hissi de ön incelemede kullanılabilir. Pirinç alaşımlarının yoğunluğu bileşime göre değişmekle birlikte genellikle 8 gram bölü santimetreküp civarında veya üzerindedir. Aynı boyuttaki alüminyum parçaya göre belirgin biçimde daha ağırdır. Buna rağmen ağırlık yalnızca yardımcı bir göstergedir ve kesin alaşım tespiti sağlamaz.
Alaşım içerisindeki bakır ve çinko oranı sabit değildir. Bakır oranı yükseldikçe renk daha kızıl bir tona yaklaşabilir. Çinko oranındaki değişim ise sarı tonların belirginleşmesine neden olabilir. Bu nedenle farklı vana gövdelerinin renklerinin tamamen aynı olmaması normaldir.
Yüksek miktarda malzemenin bulunduğu durumlarda görsel inceleme yerine alaşım analizi daha güvenilir sonuç verir. Böylece gövdedeki bakır, çinko ve diğer elementlerin oranı belirlenerek farklı pirinç türleri birbirinden ayrılabilir.
Pirinç Vana Diğer Metal Vanalardan Nasıl Ayırt Edilir?
Vanalar pirincin yanında dökme demir, karbon çeliği, paslanmaz çelik ve farklı bakır alaşımlarından da üretilebilir. Bu nedenle yalnızca vana formuna bakarak metal sınıfı belirlenemez. Gövdenin rengi, manyetik davranışı, ağırlığı ve temiz kesit görüntüsü birlikte değerlendirilmelidir.
Dökme demir ve normal çelik gövdeler çoğunlukla gri renklidir ve mıknatısa belirgin tepki verir. Büyük çaplı endüstriyel vanalarda döküm veya çelik kullanımına sık rastlanabilir. Pirinç gövdelerde ise temiz kesitte sarı ton görülür ve mıknatısa güçlü tepki oluşmaz.
Paslanmaz çelik vanalar gümüşi gri bir yüzeye sahiptir. Bazı yüzey işlemleri nedeniyle oldukça parlak görünebilir. Krom veya nikel kaplı pirinç vanalar da dışarıdan gümüş renkli olabileceği için yalnızca yüzey görünüşü yanıltıcı olabilir. Küçük bir temiz kesitte sarı ana metalin görülmesi kaplamanın altında pirinç bulunduğunu gösterebilir.
Bakır parçalar ise daha kızıl renktedir. Pirinçte bulunan çinko, alaşımın rengini daha sarı hale getirir. Bu renk farkı temiz yüzeyde daha kolay görülür. Bakır boruya bağlı pirinç vana söküldüğünde iki malzemenin aynı gruba alınmaması gerekir.
Bronz ile pirincin ayrımı görsel yöntemlerle daha zor olabilir. İki malzeme de bakır esaslıdır ancak alaşım içerikleri farklıdır. Büyük miktarlarda veya yüksek değerli malzemelerde yalnızca renk üzerinden karar vermek yerine analiz yapılması daha doğru olur.
Pirinç Vana Hurdası Nasıl Ayrıştırılır?
Ayrıştırma işlemi vana gövdesi üzerindeki farklı malzemelerin belirlenmesiyle başlar. Çelik kol, mil, vida, yay, plastik parça, kauçuk conta ve tesisattan kalan boru bölümleri mümkün olduğunca gövdeden ayrılır. Böylece net pirinç miktarı daha açık biçimde belirlenebilir.
Vananın içinde bulunan mil ve hareketli mekanizmalar farklı metal yapısına sahip olabilir. Gövde pirinç olsa bile mil paslanmaz çelik veya farklı bir çelik türünden üretilebilir. Bu parçaların gövdeyle birlikte tartılması gerçek alaşım ağırlığını artırmaz.
Bakır boruya bağlı vanalarda boru da ayrıca ayrılmalıdır. Bakır ile pirinç aynı metal değildir. Bakır saf metale daha yakın bir yapıdayken pirinç bakır ve çinko esaslı bir alaşımdır. Bu nedenle iki malzemenin kendi hurda sınıflarında değerlendirilmesi gerekir.
Conta, plastik kol ve benzeri parçaların miktarı tek bir vanada düşük olabilir. Ancak yüzlerce vana birlikte değerlendirildiğinde metal dışı parçaların toplam ağırlığı belirgin hale gelebilir. Büyük miktarlı malzemelerde ayrıştırma bu nedenle daha fazla önem taşır.
Hurda sarı grubuna dahil edilecek malzemenin farklı demir parçalarından mümkün olduğunca temizlenmesi sınıflandırmayı kolaylaştırır. Gövdede yoğun kireç veya tesisat kalıntısı bulunuyorsa metal türünün görülmesini engelleyen yüzey kirleri temizlenebilir. Ancak gereksiz taşlama yapılarak metal kaybı oluşturulmamalıdır.
Bakırın geri dönüşüm zincirindeki önemi de bu alaşımların ayrıştırılmasını değerli hale getirir. 2009 ile 2018 döneminin küresel ortalamasında kullanılan bakırın yaklaşık yüzde 32’si geri dönüşüm kaynaklarından karşılanmıştır. Pirinç gibi bakır içeren alaşımların doğru sınıflandırılması ikincil metal kaynaklarının daha verimli kullanılmasına katkı sağlar.
Pirinç Vana Hurdasının Değeri Nasıl Belirlenir?
Pirinç vana hurdasının değeri öncelikle net pirinç miktarı ve alaşımın özelliklerine göre belirlenir. Gövdenin toplam ağırlığı içinde çelik mil, plastik kol, kauçuk conta veya farklı bağlantılar bulunuyorsa bu parçalar gerçek pirinç ağırlığından ayrılmalıdır.
Alaşım içeriği değerleme açısından önemlidir çünkü pirinç tek bir kimyasal bileşime sahip değildir. Farklı kullanım alanları için üretilen pirinç türlerinde bakır ve çinko oranları değişebilir. Bazı alaşımlarda işlenebilirlik veya mekanik özellikler için başka elementler de bulunabilir.
Malzemenin temizliği de sınıflandırmayı etkiler. Ana gövdeden ayrılmamış çelik parçalar, yoğun tesisat kalıntıları veya başka metaller içeren karışık vana grupları temiz pirinç malzemeyle aynı şekilde değerlendirilmeyebilir.
Yüzeydeki normal oksitlenme ana metalin pirinç olma özelliğini ortadan kaldırmaz. Benzer şekilde ince krom veya nikel kaplama da parçanın tamamını bu kaplama metaline dönüştürmez. Değerleme sırasında esas alınması gereken gövdenin ana alaşımıdır.
Büyük miktarda malzeme bulunduğunda farklı vana tiplerinin ayrı gruplandırılması daha doğru sonuç sağlar. Temiz pirinç gövdeler, kaplamalı parçalar ve farklı metallerle birleşik vanalar birbirinden ayrıldığında net metal oranı daha açık biçimde görülebilir.
Hurda fiyatları piyasa koşullarına göre değişebileceği için tek ve kalıcı bir kilogram bedeli üzerinden değerlendirme yapılmamalıdır. Net metal ağırlığı, alaşım yapısı, yabancı madde miktarı ve malzemenin temizliği birlikte ele alındığında gerçek değer daha sağlıklı belirlenebilir.
