Endüstriyel baca sistemleri hurdaya ayrıldığında karbon çeliği, paslanmaz çelik ve çeşitli alaşımlı metal parçalar elde edilir. Ana baca gövdesi, boru bölümleri, flanşlar, taşıyıcı profiller, merdivenler ve bağlantı parçaları toplam metal ağırlığının büyük bölümünü oluşturur. Paslanmaz bölümler krom hurda kapsamında değerlendirilebilirken karbon çeliği parçalar demir esaslı hurda grubuna girer. Hurda fiyatları belirlenirken metal türü, net ağırlık, alaşım yapısı ve söküm durumu dikkate alınır.
Endüstriyel bacalarda kullanılan metal, sistemin çalışma sıcaklığına, taşınan gazın kimyasal özelliklerine ve korozyon riskine göre değişebilir. Bu nedenle aynı baca sisteminin farklı bölümlerinde farklı çelik türleri bulunabilir. Söküm sırasında parçaların gerçek malzeme yapısına göre ayrılması doğru sınıflandırma için önemlidir.
Baca Gövdesinden Hangi Hurda Metaller Elde Edilir?
Baca gövdesinde en sık karşılaşılan metaller karbon çeliği ve paslanmaz çeliktir. Karbon çeliği özellikle yüksek mekanik dayanımın gerekli olduğu ancak yoğun korozyon riskinin bulunmadığı sistemlerde kullanılabilir. Paslanmaz çelik ise nem, yoğuşma ve kimyasal gazlara karşı daha yüksek dayanım gereken uygulamalarda tercih edilir.
Baca çapı, yüksekliği ve sac kalınlığı arttıkça toplam metal miktarı da yükselir. Özellikle büyük tesislerde kullanılan yüksek bacalar tonlarca çelik içerebilir. Ancak toplam baca ağırlığının tamamı doğrudan metal olarak kabul edilmemelidir. İzolasyon, kurum, proses kalıntısı ve farklı kaplama malzemeleri de yapının ağırlığına dahil olabilir.
Karbon çeliğinden üretilen parçalar demir esaslı hurda olarak değerlendirilir. Paslanmaz gövdeler ise farklı alaşım yapıları nedeniyle ayrı tutulmalıdır. Paslanmaz çeliğin yapısında en az yaklaşık yüzde 10,5 krom bulunur ve bu oran malzemenin korozyon direncinin temelini oluşturur.
Baca yüzeyinde oluşan hafif pas veya boya tabakası metalin geri dönüşüm özelliğini ortadan kaldırmaz. Buna karşılık yoğun kimyasal kalıntı, kurum veya yabancı madde bulunan parçaların temizliği net metal ağırlığının daha doğru belirlenmesine yardımcı olur.
Paslanmaz Çelik Baca Parçaları Nasıl Ayrıştırılır?
Paslanmaz çelik parçaların ayrıştırılmasında yalnızca yüzey görünümüne bakmak yeterli değildir. Galvanizli çelik, alüminyum veya kaplamalı karbon çeliği de parlak görünebilir. Temiz kesit kontrolü, manyetik davranış ve gerektiğinde alaşım analizi daha doğru sonuç verir.
Paslanmaz çeliklerin tamamı aynı kimyasal bileşime sahip değildir. 304 ve 316 gibi farklı kaliteler endüstriyel baca sistemlerinde kullanılabilir. 316 kalite paslanmaz çelikte bulunan molibden, özellikle klorürlü ve daha korozif ortamlarda ilave dayanım sağlar.
Mıknatıs testi yalnızca ön inceleme amacıyla kullanılmalıdır. Bazı paslanmaz çelik türleri mıknatısa düşük tepki verirken bazıları daha belirgin tepki gösterebilir. Bu nedenle yalnızca mıknatıs sonucuna göre alaşım kalitesi belirlenmemelidir.
Yüksek miktarda paslanmaz malzemenin bulunduğu sökümlerde portatif alaşım analiz cihazları kullanılabilir. Böylece krom, nikel ve molibden gibi elementler kontrol edilerek malzeme kalitesi daha doğru sınıflandırılabilir.
Krom hurda olarak değerlendirilecek paslanmaz parçaların karbon çeliğiyle karışması ekonomik değer kaybına neden olabilir. Bu nedenle söküm sırasında paslanmaz gövde ve bağlantılar ayrı alanda toplanmalıdır.
Baca Boruları ve Bağlantılardan Hangi Metaller Çıkar?
Endüstriyel baca sistemlerinde ana gövdenin yanında yatay borular, dirsekler, flanşlar, geçiş parçaları, damperler ve bağlantı elemanları bulunur. Bu parçalar karbon çeliği, paslanmaz çelik veya kullanım koşullarına göre farklı alaşımlardan üretilebilir.
Baca borularında tek cidarlı veya çift cidarlı yapı kullanılabilir. Çift cidarlı sistemlerde iç ve dış metal tabaka arasında izolasyon bulunabilir. İzolasyon malzemesi metal değeri oluşturmadığı için sınıflandırma öncesinde ayrılmalıdır.
Flanş ve bağlantı plakaları genellikle çelik esaslıdır. Ancak paslanmaz boru kullanılan bir sistemde flanşların da paslanmaz olması mümkündür. Cıvata, somun ve kelepçeler ise ana borudan farklı bir metal kalitesine sahip olabilir.
Damper sistemlerinde gövde, mil, bağlantı kolu ve hareketli metal parçalar bulunur. Bu parçalar özellikle büyük çaplı bacalarda önemli ağırlığa ulaşabilir. Conta, plastik veya sızdırmazlık malzemeleri ise ayrı tutulmalıdır.
Endüstriyel baca hurdası sökülürken bağlantı elemanlarının ana gövdeyle birlikte tek grup hâlinde tartılması yerine malzeme türüne göre sınıflandırılması daha doğru sonuç verir. Özellikle paslanmaz bağlantı elemanlarının normal çelik grubunda kalması değer kaybına yol açabilir.
Taşıyıcı Konstrüksiyon Parçaları Hangi Hurda Sınıfına Girer?
Yüksek baca sistemlerinde gövdeyi taşıyan veya sabitleyen kolonlar, profiller, konsollar, platformlar, merdivenler ve korkuluklar bulunabilir. Bu parçaların büyük bölümü yapısal çelikten üretilir ve demir esaslı hurda grubunda değerlendirilir.
Ana baca gövdesinin paslanmaz çelik olması, taşıyıcı konstrüksiyonun da aynı malzemeden üretildiği anlamına gelmez. Maliyet ve dayanım gereksinimleri nedeniyle dış taşıyıcı bölümlerde karbon çeliği sık kullanılabilir.
Platform ve merdivenlerde çelik ızgara, boru profil ve sac parçalar görülebilir. Bazı sistemlerde galvanizli çelik kullanılması mümkündür. Galvaniz kaplama yüzeyde ince bir çinko tabakası oluşturur ancak parçanın ana malzemesi çelik olarak kalır.
Taşıyıcı sistem üzerinde bulunan beton kalıntıları, kauçuk elemanlar ve metal dışı kaplamalar net metal ağırlığının parçası değildir. Bu maddelerin mümkün olduğunca ayrılması daha temiz malzeme elde edilmesini sağlar.
Söküm sırasında taşıyıcı parçaların kesim sırası da önemlidir. Baca gövdesini dengeleyen kolon ve desteklerin kontrolsüz biçimde kesilmesi yapısal dengenin bozulmasına neden olabilir. Özellikle yüksek yapılarda söküm sırası önceden planlanmalıdır.
Endüstriyel Baca Hurdasının Değeri Nasıl Belirlenir?
Baca sisteminin hurda değeri, içerdiği metal türleri ve bunların net ağırlıkları üzerinden hesaplanır. Karbon çeliği, paslanmaz çelik ve farklı alaşımlı parçaların birim değerleri aynı değildir. Bu nedenle bütün sistem için tek bir kilogram fiyatı kullanmak sağlıklı sonuç vermez.
Paslanmaz çelik bölümlerde alaşım kalitesi önemlidir. Krom, nikel ve molibden oranları değiştikçe malzemenin hurda sınıfı da değişebilir. Karbon çeliğinden üretilen konstrüksiyon ve bağlantı parçaları ise ayrı bir grup olarak değerlendirilir.
Hurda fiyatları üzerinde yalnızca metalin piyasa değeri etkili değildir. Söküm yüksekliği, vinç ihtiyacı, kesim işlemi, taşıma mesafesi ve çalışma alanının erişilebilirliği de toplam işlem maliyetini değiştirebilir.
Baca içinde biriken kurum, proses artığı ve izolasyon malzemeleri net metal ağırlığına dahil edilmemelidir. Bu maddelerin oranı arttıkça brüt ağırlık ile gerçek metal ağırlığı arasındaki fark büyür.
Endüstriyel baca hurdası doğru sınıflandırıldığında paslanmaz çelik, karbon çeliği ve diğer metal parçalar kendi gruplarında değerlendirilir. Böylece toplam değer, yalnızca sistemin ağırlığına değil, gerçek metal miktarı ve malzeme kalitesine göre belirlenebilir.
