Endüstriyel kazan ve boyler hurdaları, gövde çeliği, paslanmaz parçalar, bakır borular, serpantinler, kablolar ve elektrik ekipmanları ayrıştırılarak değerlendirilir. Kazan hurdası için değeri belirleyen temel unsurlar metal türü, net ağırlık, alaşım kalitesi, yabancı madde oranı ve söküm durumudur. Krom hurda niteliğindeki paslanmaz parçalar ile karbon çeliği aynı sınıfa girmez. Hurda fiyatları da her metal grubunun güncel ekonomik değerine göre ayrı hesaplanır.
Kazan ile boylerin kullanım amacı metal yapısını değiştirir. Buhar kazanlarında kalın karbon çeliği ve çelik borular ağırlıktayken sıcak su boylerlerinde paslanmaz tank, bakır serpantin veya farklı ısı transfer elemanları bulunabilir. Kimyasal ve korozif ortamlarda çalışan ekipmanlarda paslanmaz çelik oranı yükselir. Bu nedenle ekipmanın yalnızca dış sacına bakarak hurda sınıfı belirlenemez.
Endüstriyel Kazan ve Boyler Hangi Ana Parçalardan Oluşur?
Endüstriyel kazanlarda basınçlı gövde, yanma odası, boru demeti, duman kanalları, brülör bağlantıları, kapaklar, flanşlar, vana grupları ve kontrol ekipmanları bulunur. Boylerler ise depolama tankı, serpantin, giriş ve çıkış bağlantıları, izolasyon, sensörler ve modele göre elektrikli ısıtıcı elemanlardan oluşur.
Basınç altında çalışan ana gövde ve borular çoğunlukla çelik esaslıdır. Sıcak kullanım suyuyla temas eden bazı boylerlerde paslanmaz çelik tercih edilir. Isı transferi gereken modellerde bakır boru veya bakır serpantin kullanılabilir.
Kazanların dış yüzeyinde ısı kaybını azaltan taş yünü, cam yünü veya benzeri izolasyon malzemeleri bulunabilir. Bu katmanların üzerindeki koruyucu sac metal değerine sahip olsa da izolasyonun kendisi hurda metal değildir.
Brülör, pompa, fan, elektrik motoru ve kontrol panosu gibi yardımcı ekipmanlar da ana gövdeyle aynı malzeme yapısına sahip değildir. Bu parçaların söküm sırasında tanımlanması, kazan hurdası içindeki farklı metal gruplarının karışmasını önler.
Kazan Gövdesinden Hangi Tür Hurda Demir Çıkar?
Kazan gövdesinden ağırlıklı olarak karbon çeliği esaslı hurda demir çıkar. Basınçlı gövde sacları, yanma odası, bağlantı plakaları, çelik borular, flanşlar, destek ayakları ve bazı kapaklar bu gruba dahil olabilir.
Kalın basınç sacı ile dış kaplama sacı aynı yapıda değildir. Ana gövde daha kalın ve dayanıklı malzemeden üretilirken dış koruma sacları daha ince olabilir. Söküm sonrasında ağır çelik parçalar ile ince sacların ayrı hazırlanması yükleme ve sınıflandırmayı kolaylaştırır.
Pas, metalin geri dönüşüm niteliğini ortadan kaldırmaz. Ancak kalın izolasyon, beton kalıntısı, kurum, refrakter malzeme, su ve çamur metal ağırlığı olarak değerlendirilmez. Özellikle uzun süre kullanılmamış kazanların içinde su ve tortu birikebilir.
Çeliğin geri dönüşümdeki ölçeği oldukça yüksektir. Dünya çelik sektöründe yalnızca 2021 yılında yaklaşık 680 milyon ton çelik geri dönüştürülmüştür. Bu miktar, kullanım ömrünü tamamlayan çelik ekipmanların önemli bir ham madde kaynağı olduğunu gösterir.
Kazan hurdası tartılmadan önce metal dışı ağırlığın mümkün olduğunca uzaklaştırılması gerekir. Böylece hurda fiyatları brüt ekipman ağırlığı yerine gerçek çelik miktarı üzerinden değerlendirilebilir.
Paslanmaz Çelik Parçalar Krom Hurdadan Nasıl Ayrılır?
Krom hurda ifadesi hurda sektöründe çoğunlukla paslanmaz çelik malzemeler için kullanılır. Paslanmaz çeliğin temel özelliği, alaşımındaki krom sayesinde yüzeyde koruyucu bir tabaka oluşturmasıdır. Paslanmaz çelik sınıfına girebilmesi için malzemede en az yaklaşık yüzde 10,5 krom bulunması gerekir.
Boyler tankları, bağlantı boruları, bazı serpantinler, flanşlar ve prosesle temas eden parçalar paslanmaz çelikten üretilebilir. Ancak parlak görünen her parça paslanmaz değildir. Galvanizli sac, krom kaplı karbon çeliği ve alüminyum da görsel olarak yanıltıcı olabilir.
Mıknatıs testi yalnızca ön kontrol için kullanılabilir. Bazı paslanmaz çelik kaliteleri mıknatısa çok az tepki verirken bazıları daha belirgin tepki gösterebilir. Bu nedenle mıknatıs davranışı tek başına krom hurda sınıfını belirlemez.
304 ve 316 kalite paslanmaz çelikler de aynı alaşım yapısına sahip değildir. 316 kalite, molibden içerdiği için özellikle klorürlü ortamlarda daha yüksek korozyon direnci sağlar. Büyük miktarlı kazan ve boyler sökümlerinde alaşım analiz cihazı kullanılması, farklı paslanmaz kalitelerin doğru ayrılmasını sağlar.
Paslanmaz çelik geri dönüşüm açısından yüksek geri kazanım oranına sahip bir malzemedir. Kullanım ömrünü tamamlayan paslanmaz çeliklerin ortalama yüzde 95’inin geri dönüşüm sürecine girdiği hesaplanmaktadır.
Bakır Boru ve Serpantinler Nasıl Değerlendirilir?
Bakır boru ve serpantinler özellikle sıcak su üretimi ve ısı transferi yapan boylerlerde görülebilir. Bakır, yüksek ısı iletkenliği sayesinde sıcaklığın bir akışkandan diğerine aktarılmasında etkili bir malzemedir.
Serpantin sökülürken çelik bağlantılar, pirinç rakorlar, contalar ve izolasyon malzemeleri ayrılmalıdır. Pirinç de bakır esaslı bir alaşım olmasına rağmen temiz bakırla aynı hurda sınıfında değerlendirilmez.
Uzun süre çalışan sistemlerin boru içinde kireç, tortu ve çamur oluşabilir. Bu maddeler metalin net ağırlığını değiştirdiği için tartım öncesinde borunun içinin boş olması gerekir. Serpantinin içindeki su da hurda ağırlığı olarak kabul edilmemelidir.
Bakır yüzeyinde zamanla koyulaşma veya oksit oluşması mümkündür. Metalin yapısını bozacak şekilde yakma veya aşırı taşlama yapılmamalıdır. Fiziksel olarak sağlam ve yabancı maddelerden temizlenmiş bakır parçalar daha kolay sınıflandırılır.
Kazan hurdası içinde bulunan bakır serpantin miktarı modelden modele değişir. Bu nedenle bütün boylerler için sabit bir bakır oranı vermek doğru değildir.
Kablo ve Elektrik Aksamından Hangi Metaller Çıkar?
Kazan ve boylerlerin elektrik sistemlerinden bakır veya alüminyum iletkenli kablolar, bakır bağlantılar, çelik pano parçaları ve bazı ekipmanlarda alüminyum soğutucular çıkabilir. Brülör motorları, fanlar ve pompalar da farklı metal bileşenleri içerir.
Elektrik motorlarında stator sargıları bakır veya alüminyum olabilir. Rotor, stator sacı ve mil ise büyük ölçüde demir esaslıdır. Motorun tamamını tek bir hurda sınıfında değerlendirmek yerine sargı ve gövde yapısı kontrol edilmelidir.
Kablolarda plastik veya kauçuk izolasyon bulunduğu için kablo ağırlığının tamamı iletken metal değildir. Kalın güç kablosunda metal verimi yüksek olabilirken ince sensör ve kontrol kablolarında izolasyon oranı artabilir.
Elektrik panolarındaki kontaktör, röle ve sigortalar da bakır, pirinç, çelik ve plastik parçaları birlikte içerebilir. Elektronik kartlar ise normal çelik veya bakır grubuna eklenmemelidir.
Kabloların yakılması metal yüzeyini kirletebilir ve izolasyon malzemelerinden zararlı gaz çıkmasına neden olabilir. Mekanik ayırma yöntemleri hem metal kaybını azaltır hem de daha temiz bir geri kazanım sağlar.
Söküm Öncesinde Hangi Parçalar Ayrı Sınıflandırılmalıdır?
Söküm öncesinde ana gövdenin hangi metalden üretildiği belirlenmelidir. Ardından paslanmaz parçalar, bakır serpantinler, motorlar, kablolar, vana grupları ve elektronik ekipmanlar ayrı söküm grupları hâline getirilmelidir.
Kazan içindeki sıvı, çamur ve proses kalıntıları boşaltılmadan kesim yapılmamalıdır. Basınçlı sistem tamamen devre dışı bırakılmalı ve gövde içinde basınç kalmadığı doğrulanmalıdır. Yakıtla çalışan kazanlarda yakıt hatları ve brülör bağlantıları da güvenli duruma getirilmelidir.
Eski ekipmanlarda izolasyon malzemesinin türü bilinmeden kontrolsüz söküm yapılmamalıdır. Özellikle yaşı ve bakım geçmişi bilinmeyen endüstriyel sistemlerde izolasyon ayrıca incelenmelidir.
Paslanmaz malzemeler karbon çeliği kesiminden çıkan yoğun demir talaşıyla karıştırılmamalıdır. Bakır borular da ağır gövde parçalarının altında ezilmeden ayrı depolanmalıdır.
Söküm planının önceden yapılması, malzemenin sonradan tekrar ayrılması için gereken işçiliği azaltır ve net metal ağırlığının daha kolay belirlenmesini sağlar.
Kazan ve Boyler Hurdasının Değeri Nasıl Belirlenir?
Kazan ve boyler hurdasının değeri metal türü, net ağırlık, alaşım kalitesi, fiziksel durum ve söküm şartlarına göre belirlenir. Hurda fiyatları açısından en önemli fark, ekipmanın ne kadar ağır olduğu değil, bu ağırlığın hangi metallerden oluştuğudur.
Örneğin iki ton ağırlığındaki karbon çeliği bir kazan ile aynı ağırlıktaki paslanmaz çelik boyler aynı ekonomik değere sahip değildir. Paslanmaz gövdeli ekipmanda alaşım kalitesi daha önemliyken bakır serpantin bulunan sistemlerde bakır miktarı toplam değeri etkileyebilir.
Bütün durumlar için kullanılabilecek sabit bir kazan hurdası kilogram bedeli bulunmaz. Piyasa koşulları değişebildiği gibi ekipmanın içeriği de modelden modele farklılaşır. Bu nedenle fiyatlandırma öncesinde malzeme türleri ve yaklaşık net ağırlıkları belirlenmelidir.
Büyük ekipmanlarda söküm alanının erişilebilirliği de hesaplamaya dahil edilebilir. Vinç ihtiyacı, kesim işlemi, yükleme koşulları ve nakliye mesafesi toplam işlem maliyetini değiştirebilir. Sökülmüş ve sınıflandırılmış ekipman ile tesis içinde parçalanması gereken bütün bir kazan aynı operasyon maliyetine sahip değildir.
Kazan hurdası doğru ayrıştırıldığında krom hurda, bakır parçalar ve karbon çeliği kendi sınıflarında değerlendirilir. Metal dışı malzemeler net ağırlığa dahil edilmez ve hurda fiyatları gerçek geri kazanılabilir metal miktarı üzerinden belirlenir.
