Çelik çatı ve konstrüksiyon sökümünde ağırlıklı olarak hurda demir ve farklı özelliklerde çelik parçalar elde edilir. Ana kirişler, kolonlar, profiller, aşıklar, sac kaplamalar, bağlantı plakaları, cıvatalar ve taşıyıcı elemanlar sökümün temel metal gruplarını oluşturur. Hurda fiyatları belirlenirken yalnızca konstrüksiyonun toplam ağırlığı değil, elde edilen parçaların metal türü, kalınlığı, net ağırlığı, yabancı madde oranı ve söküm durumu dikkate alınır.
Çelik yapıların tasarımı kullanım amacına göre değişir. Fabrika çatısı, depo, hangar, üretim tesisi veya farklı bir sanayi yapısında kullanılan profil kesitleri ve sac kalınlıkları aynı olmayabilir. Bu nedenle her konstrüksiyondan aynı miktarda veya aynı sınıfta hurda çıkacağı varsayılmamalıdır. Söküm öncesinde taşıyıcı sistem ile kaplama ve bağlantı elemanlarının ayrı değerlendirilmesi daha doğru sınıflandırma sağlar.
Çatı Kirişleri ve Kolonlardan Hangi Hurda Metaller Çıkar?
Çatı kirişleri ve kolonlar yapının taşıyıcı yüklerini karşılamak için çoğunlukla yapısal çelikten üretilir. I profiller, kutu profiller, boru profiller ve farklı hadde ürünleri taşıyıcı sistemde kullanılabilir. Bu parçalar söküm sonrasında hurda demir grubunun en yüksek ağırlığa sahip bölümünü oluşturur.
Kolonların zemine bağlandığı taban plakaları ve kirişlerin birleşim noktalarındaki bağlantı levhaları da çelik esaslıdır. Kalın levhalar ve ağır profil kesitleri, ince sac parçalara göre daha yüksek birim ağırlığa sahiptir. Çeliğin yoğunluğu yaklaşık 7,85 gram bölü santimetreküptür. Bu nedenle büyük kesitli kolon ve kirişler yüksek tonaj oluşturabilir.
Kiriş ve kolonların yüzeyinde boya, astar veya hafif pas bulunması malzemenin temel metal sınıfını değiştirmez. Ancak üzerlerinde beton parçaları, ahşap elemanlar, yoğun izolasyon veya farklı metal bağlantıları bulunuyorsa bunların söküm sırasında ayrılması gerekir.
Taşıyıcı elemanların uzunlukları da söküm ve taşıma planını etkiler. Çok uzun kirişlerin güvenli biçimde indirilmesi ve uygun ölçülerde hazırlanması gerekebilir. Bu işlem sırasında parçanın hangi metalden oluştuğu değişmez ancak yükleme ve tartım süreci daha düzenli hale gelir.
Çelik Profil ve Taşıyıcı Elemanlar Nasıl Değerlendirilir?
Çelik profiller, çatı ve konstrüksiyon sistemlerinde yük taşıyan temel elemanlardır. Kutu profil, boru profil, köşebent, lama, kanal ve farklı kesitteki çelik ürünler aynı yapı içinde birlikte kullanılabilir. Bu parçaların tamamı demir esaslı olsa da ölçüleri ve fiziksel özellikleri farklıdır.
Taşıyıcı profillerin değerlendirilmesinde ilk olarak parçanın kullanılabilir durumda olup olmadığı kontrol edilmelidir. Eğilmemiş, ciddi korozyona uğramamış ve yapısal bütünlüğünü koruyan bazı profiller farklı bir kullanım için değerlendirilebilir. Kullanılamayacak durumda olan parçalar ise hurda olarak sınıflandırılır.
Hurda demir değerlendirmesinde profilin dış görünüşünden çok ana metal yapısı önemlidir. Galvaniz kaplama, boya veya yüzey oksidi çeliğin ana sınıfını değiştirmez. Buna karşılık profile bağlı alüminyum, paslanmaz çelik veya farklı alaşımlı parçalar bulunuyorsa bunlar ana çelik grubundan ayrılmalıdır.
Taşıyıcı sistem üzerinde kaynakla birleştirilmiş plakalar ve destek parçaları bulunabilir. Aynı çelik türünden oluşuyorsa bu parçaların birbirinden ayrılması her zaman gerekli değildir. Fakat farklı malzeme gruplarının bir arada bulunduğu noktalarda ayrı sınıflandırma yapmak net metal ağırlığını daha doğru gösterir.
Sac Kaplama ve Bağlantı Elemanları Hangi Hurda Sınıfına Girer?
Çelik çatı sistemlerinde kullanılan sac kaplamalar çoğunlukla galvanizli veya boyalı çelikten üretilir. Bu parçalar taşıyıcı kiriş ve kolonlara göre daha ince yapıdadır ancak geniş yüzey alanı nedeniyle toplam söküm miktarı yüksek olabilir.
Galvanizli sacın yüzeyinde çinko kaplama bulunur. Bu kaplama sacın korozyona karşı dayanımını artırır ancak ana malzeme yine çeliktir. Boyalı veya galvanizli çatı sacları bu nedenle alüminyum veya paslanmaz çelikle aynı sınıfta değerlendirilmez.
Bağlantı elemanları arasında cıvata, somun, pul, bağlantı plakası ve çeşitli sabitleme parçaları bulunur. Bu elemanların çoğu çelik esaslıdır. Ancak bazı yapılarda paslanmaz bağlantı elemanları veya alüminyum parçalar kullanılabilir. Metal türünün yalnızca yüzey rengine bakılarak belirlenmesi doğru değildir.
Çatı kaplamasında kullanılan izolasyonlu panellerde metal sac ile birlikte köpük veya farklı yalıtım malzemeleri bulunabilir. Bu paneller temiz sac hurdası olarak değerlendirilmeden önce metal dışı katmanların durumu kontrol edilmelidir. İzolasyonun toplam ağırlığa dahil edilmesi net metal miktarının olduğundan yüksek görünmesine neden olabilir.
Sac kaplama ile bağlantı elemanlarının ayrı hazırlanması, ağır profil hurdası ile ince sac malzemenin birbirine karışmasını önler. Böylece söküm sonunda daha düzenli bir metal sınıflandırması yapılabilir.
Söküm Sonrasında Hangi Çelik Parçalar Ayrı Sınıflandırılır?
Söküm sonrasında ağır kiriş ve kolonlar, ince sac kaplamalar, bağlantı plakaları, küçük çelik elemanlar ve farklı alaşımlı parçalar ayrı gruplarda değerlendirilebilir. Bu ayrım, malzemenin fiziksel yapısının ve net ağırlığının daha kolay belirlenmesini sağlar.
Kalın yapısal çelik profiller genellikle ağır hurda grubunda değerlendirilirken ince çatı sacları ve hafif profiller ayrı bir grup oluşturabilir. Döküm parçalar bulunuyorsa bunların da çelik profillerden ayrı tutulması gerekebilir.
Söküm sırasında konstrüksiyona bağlı elektrik kabloları, alüminyum profiller, paslanmaz elemanlar veya farklı metal parçalarla karşılaşılabilir. Bunların doğrudan çelik grubuna eklenmesi gerçek metal dağılımını bozar. Her malzemenin kendi sınıfında tutulması daha doğru değerlendirme sağlar.
Metal dışı malzemeler de söküm sonrasında ayrılmalıdır. Kauçuk contalar, izolasyon, plastik parçalar, ahşap elemanlar ve beton kalıntıları çelik hurdası içinde bırakılmamalıdır. Bu tür malzemeler net hurda ağırlığını etkiler ve sınıflandırmayı zorlaştırır.
Sökümden sonra yapılan düzenli ayrıştırma, yükleme ve tartım sırasında karışıklığı azaltır. Özellikle yüksek tonajlı çelik konstrüksiyonlarda malzemenin önceden sınıflandırılması daha sağlıklı bir değerleme yapılmasını sağlar.
Çelik Konstrüksiyon Hurdasının Değeri Nasıl Belirlenir?
Çelik konstrüksiyon hurdasının değeri öncelikle net çelik ağırlığı, parçaların türü, kalınlığı, yabancı madde oranı ve söküm durumuna göre belirlenir. Ana kirişler, kolonlar ve ağır profiller yüksek tonaj oluştururken ince sac ve küçük bağlantı elemanlarının toplam içindeki payı farklı olabilir.
Hurda fiyatları hesaplanırken konstrüksiyonun toplam ağırlığı doğrudan net hurda ağırlığı olarak kabul edilmemelidir. İzolasyon, beton, ahşap, plastik veya farklı metal parçalarının toplam ağırlığa dahil olması gerçek çelik miktarını değiştirir.
Malzemenin sökülmüş veya yapı üzerinde bulunması da değerlendirmeyi etkileyebilir. Yerinde kesim ve kaldırma gerektiren büyük konstrüksiyonlar ile daha önce parçalara ayrılmış ve yüklemeye hazır çelik malzemelerin işlem koşulları aynı değildir.
Çelik parçaların kullanılabilirliği de kontrol edilmelidir. Yapısal özelliğini koruyan bazı profil ve kirişler yeniden kullanım açısından değerlendirilebilirken deformasyon, ciddi korozyon veya hasar bulunan parçalar doğrudan hurda sınıfına girebilir.
Çelik çatı ve konstrüksiyon sökümünde doğru sınıflandırma yapıldığında hurda demir miktarı ağır profiller, sac parçalar ve bağlantı elemanları üzerinden daha net belirlenir. Hurda fiyatları da toplam yapı ağırlığı yerine geri kazanılabilir çeliğin net miktarı, fiziksel durumu ve malzeme sınıfına göre daha sağlıklı hesaplanabilir.
