Kullanım ömrünü tamamlayan bakır borular, temiz kesitte görülen kızıl kahverengi metal rengi, yüksek yoğunluğu ve manyetik olmaması gibi fiziksel özelliklerle tanınabilir. Tesisat, soğutma ve endüstriyel sistemlerden çıkan boruların üzerinde lehim, pirinç bağlantı, izolasyon veya farklı metal parçaları bulunabilir. Hurda fiyatları belirlenirken borunun toplam ağırlığından çok gerçek bakır miktarı, yüzey durumu ve bağlı yabancı malzemeler dikkate alınır.
Bakır borular su tesisatlarında, ısıtma sistemlerinde, soğutma hatlarında ve çeşitli endüstriyel uygulamalarda kullanılabilir. Kullanım alanı borunun yüzey durumunu ve üzerinde bulunabilecek bağlantıları değiştirir. Bir tesisat borusunda pirinç rakor ve lehim kalıntıları bulunabilirken soğutma sisteminden çıkan boruda izolasyon, bağlantı elemanı veya sistem kalıntıları görülebilir. Bu nedenle değerlendirmede borunun yalnızca dış görünüşüne bakılması yeterli değildir.
Bakır Boru Hurdası Nasıl Anlaşılır?
Bakırın en kolay fark edilen özelliklerinden biri temiz yüzeyindeki kızıl kahverengi renktir. Uzun süre kullanılan boruların dış kısmı koyulaşabilir, matlaşabilir veya farklı oksit tabakalarıyla kaplanabilir. Bu durumda borunun kesilmiş ucu veya küçük bir temiz yüzeyi incelendiğinde ana metal rengi daha açık biçimde görülebilir.
Bakır mıknatısa güçlü biçimde tepki vermez. Bir boru mıknatıs tarafından belirgin şekilde çekiliyorsa demir veya çelik içerme ihtimali yüksektir. Bununla birlikte mıknatısın çekmemesi tek başına bakır tespiti sağlamaz. Alüminyum, pirinç ve bazı paslanmaz çelik türleri de güçlü manyetik özellik göstermez.
Yoğunluk da ayırt etmeyi kolaylaştıran fiziksel özelliklerden biridir. Bakırın yoğunluğu yaklaşık 8,94 gram bölü santimetreküptür. Bu nedenle benzer boyut ve et kalınlığındaki alüminyum boruya göre belirgin biçimde daha ağırdır. Ağırlık karşılaştırması özellikle farklı metal boruların bir arada bulunduğu sökümlerde ön sınıflandırmaya yardımcı olabilir.
Bakır boru hurdası belirlenirken yalnızca boru gövdesine değil, üzerindeki bağlantılara da bakılmalıdır. Sarı veya altın tonlarındaki rakorlar çoğunlukla pirinç olabilir. Gri renkli kelepçe ve destekler ise çelik veya farklı bir metalden üretilebilir. Bu parçaların bakır boruyla birlikte bulunması bütün parçanın tek metal olduğu anlamına gelmez.
Yüksek miktarda ve karışık metal bulunan durumlarda fiziksel kontrolün yanında malzeme analizi kullanılabilir. Böylece yüzey kaplaması veya yoğun oksitlenme nedeniyle görsel olarak ayırt edilmesi zor parçaların gerçek metal yapısı daha güvenilir biçimde belirlenebilir.
Bakır Boru Diğer Metal Borulardan Nasıl Ayırt Edilir?
Bakır boru en sık çelik, paslanmaz çelik, alüminyum ve pirinç parçalarla karıştırılabilir. Bu metaller renk, ağırlık ve manyetik davranış açısından farklı özelliklere sahiptir. Doğru ayrım için tek bir işaret yerine birkaç fiziksel özellik birlikte değerlendirilmelidir.
Karbon çeliği borular çoğunlukla mıknatısa güçlü tepki verir ve temiz kesitte gri bir metal görünümü gösterir. Kullanım sürecinde yüzeylerinde kırmızı veya kahverengi pas oluşabilir. Bakır ise demir pasına benzer bir tabaka oluşturmaz ve temiz kesitte kendine özgü kızıl rengini korur.
Alüminyum borular açık gümüşi gri renktedir ve bakırdan çok daha hafiftir. Alüminyumun yoğunluğu yaklaşık 2,70 gram bölü santimetreküp olduğu için aynı hacimdeki bakıra göre önemli ölçüde daha düşük ağırlığa sahiptir. Bu fark, özellikle benzer çaplı boruların karşılaştırılmasında kolayca hissedilebilir.
Pirinç bakır esaslı bir alaşım olmakla birlikte rengi daha sarıdır. Özellikle vana, rakor ve bağlantı elemanlarında pirinç kullanımına sık rastlanır. Boruya bağlı sarı renkli bir parça görüldüğünde bunun doğrudan hurda bakır grubuna dahil edilmemesi gerekir.
Paslanmaz çelik borular gümüşi gri renktedir. Bazı paslanmaz çelik türlerinin mıknatısa düşük tepki göstermesi nedeniyle yalnızca mıknatıs testi yanıltıcı olabilir. Renk, ağırlık ve temiz kesit görünümü birlikte değerlendirildiğinde bakır boruyla ayrım daha kolay yapılabilir.
Kullanılmış ve Oksitlenmiş Bakır Borular Nasıl Değerlendirilir?
Bakır borular zaman içerisinde havayla, nemle ve kullanıldıkları ortamla etkileşime girerek yüzey değişiklikleri gösterebilir. Koyu kahverengi, siyaha yakın veya yeşilimsi yüzey oluşumu ana metalin bakır olma özelliğini ortadan kaldırmaz. Oksitlenme çoğunlukla yüzeyde gerçekleşir.
Yeşil renkli tabaka özellikle uzun süre neme maruz kalan bakır yüzeylerde görülebilir. Bu görünüm bakırın tamamen değerini kaybettiği anlamına gelmez. Değerlendirmede önemli olan borunun ana metal miktarı ve üzerinde bulunan yabancı maddelerdir.
Kullanılmış tesisat borularında lehim kalıntısı, pirinç rakor, vana ve farklı bağlantılar bulunabilir. Bu parçalar borunun kendi metalinden farklı olduğu için ayrıştırma sırasında dikkate alınmalıdır. Çok sayıda bağlantı bulunan kısa boru parçaları ile uzun ve bağlantısız borular aynı net bakır oranına sahip olmayabilir.
Soğutma sistemlerinden çıkan borularda izolasyon malzemesi veya sistem bağlantıları bulunabilir. Sistemin içinde soğutucu akışkan kalma ihtimali varsa borular kontrolsüz biçimde kesilmemelidir. Sistem sökülmeden önce uygun şekilde devre dışı bırakılmalı ve içerisinde basınç bulunmadığı doğrulanmalıdır.
Yüzeydeki normal oksit tabakasını tamamen kaldırmak amacıyla yoğun taşlama yapılması gerekli değildir. Bu işlem metal kaybına neden olabilir. Sınıflandırma için ana metalin doğrulanabileceği küçük ve temiz bir yüzey çoğu durumda yeterlidir.
Bakırın geri dönüşümdeki payı yüksektir. 2009 ile 2018 arasındaki küresel ortalamada kullanılan bakırın yaklaşık yüzde 32’si geri dönüşüm kaynaklarından karşılanmıştır. Bu veri, kullanım ömrünü tamamlayan boru ve diğer bakır ürünlerinin ikincil hammadde açısından taşıdığı önemi gösterir.
Bakır Boru Hurdasının Değeri Nasıl Belirlenir?
Bakır borunun değeri belirlenirken ilk olarak net bakır miktarı dikkate alınır. Boru üzerindeki pirinç rakorlar, çelik kelepçeler, plastik kaplamalar, izolasyon ve diğer yabancı malzemeler bakır ağırlığı değildir. Parçaların ayrılması, gerçek metal miktarının daha doğru hesaplanmasını sağlar.
Temiz ve bağlantısız borular ile üzerinde farklı metal parçaları bulunan borular aynı şekilde sınıflandırılmayabilir. Özellikle lehim, pirinç bağlantı ve çelik parçaların oranı arttıkça toplam ağırlık içindeki saf bakır miktarı değişir. Bu nedenle yalnızca tartım sonucu metalin niteliğini göstermeye yetmez.
Borunun ince veya kalın olması tek başına kalite göstergesi değildir. Et kalınlığı ve uzunluk toplam metal miktarını etkiler ancak ekonomik değerlendirmede asıl belirleyici net bakır ağırlığı ve malzemenin temizliğidir. Aynı şekilde yüzeydeki doğal oksitlenme ile yoğun yabancı madde kirliliği birbirinden farklı değerlendirilmelidir.
Hurda bakır sınıflandırmasında farklı bakır ürünlerinin birbirine karıştırılmaması da önemlidir. Boru, kablo iletkeni, lama veya farklı üretim artıkları aynı fiziksel biçime ve yüzey durumuna sahip değildir. Büyük miktarlarda malzeme bulunduğunda ürün türüne ve temizliğine göre ayrı gruplandırma daha sağlıklı sonuç verir.
Hurda fiyatları piyasa koşullarına göre değiştiği için kalıcı bir kilogram değeri üzerinden hesaplama yapılmamalıdır. Bakır boru hurdası için net metal ağırlığı, yüzey durumu, yabancı parça miktarı ve malzemenin ne kadar ayrıştırılmış olduğu birlikte dikkate alındığında daha doğru bir değerlendirme yapılabilir.
