Endüstriyel mutfak ekipmanlarında bakır en çok soğutma borularında, kompresör motorlarında, elektrik kablolarında, motor sargılarında, bağlantı terminallerinde ve bazı ısı transfer sistemlerinde bulunur. Endüstriyel mutfak hurdası ayrıştırılırken bu parçaların paslanmaz çelik, alüminyum ve demir aksamdan ayrı tutulması hurda bakır miktarının doğru belirlenmesini sağlar. Hurda fiyatları ise bakırın net ağırlığına, saflığına, üzerindeki kaplama ve bağlantılara ve güncel metal değerine göre değişir.
Endüstriyel mutfaklarda kullanılan buzdolabı, soğutucu dolap, buz makinesi, soğuk teşhir ünitesi, bulaşık makinesi, hamur hazırlama makinesi ve motorlu hazırlık ekipmanlarının bakır içeriği aynı değildir. Soğutmalı cihazlarda boru ve kompresör sistemi öne çıkarken motorlu makinelerde bakır daha çok elektrik motoru ile kablolarda bulunur. Bu nedenle ekipmanın türü bilinmeden sabit bir bakır oranı üzerinden değerleme yapmak doğru değildir.
Endüstriyel Mutfak Ekipmanlarında Neden Bakır Kullanılır?
Bakırın endüstriyel mutfak ekipmanlarında kullanılmasının temel nedenleri yüksek elektrik iletkenliği, yüksek ısı iletkenliği ve işlenebilir yapısıdır. Elektrik enerjisinin motorlara, kompresörlere ve kontrol sistemlerine aktarılması gereken noktalarda bakır iletkenlerden yararlanılır. Isı transferi gereken bazı sistemlerde ise bakır borular kullanılabilir.
Bakırın elektrik iletkenliği yüksek olduğu için kablolarda ve motor sargılarında düşük elektrik direnciyle enerji aktarımı sağlar. Bu özellik özellikle sürekli çalışan soğutma motorları, fanlar, pompalar ve farklı elektrikli mutfak ekipmanları açısından önemlidir.
Bakır aynı zamanda ısıyı hızlı iletebilir. Bu nedenle bazı soğutma sistemlerinin boru hatlarında ve ısı transferinin gerektiği ekipmanlarda kullanılır. Ancak endüstriyel mutfakta bulunan her borunun bakır olduğu kabul edilmemelidir. Paslanmaz çelik, alüminyum ve farklı alaşımlardan üretilen borular da bulunabilir.
Bakırın yoğunluğu yaklaşık 8,96 gram bölü santimetreküptür. Alüminyumun yoğunluğu yaklaşık 2,70 gram bölü santimetreküp olduğu için aynı hacimdeki bakır belirgin biçimde daha ağırdır. Bu fiziksel fark, sökülen parçaların ön sınıflandırılmasında yardımcı olabilir ancak kesin metal tespiti yalnızca ağırlığa göre yapılmamalıdır.
Endüstriyel mutfak hurdası içinde bulunan bakırın toplam miktarı ekipmanın işlevine göre değişir. Büyük bir soğutma ünitesi ile yalnızca mekanik çalışan paslanmaz bir tezgah aynı miktarda hurda bakır içermez.
Soğutma Sistemlerinden Hangi Bakır Parçalar Çıkar?
Endüstriyel buzdolapları, soğuk odalarla bağlantılı ekipmanlar, soğutmalı tezgahlar, buz makineleri ve bazı teşhir dolaplarında kapalı bir soğutma devresi bulunur. Bu sistemlerde kompresör, kondenser, evaporatör ve bağlantı boruları birlikte çalışır.
Soğutucu akışkanın dolaştığı bağlantı borularında bakır kullanılabilir. Boruların çapı, uzunluğu ve et kalınlığı cihazın kapasitesine göre değişir. Bu nedenle belirli bir soğutma cihazından kaç kilogram hurda bakır çıkacağını ekipmanı görmeden söylemek mümkün değildir.
Kompresör de bakır açısından önemli bir parçadır. Hermetik kompresörlerin dış gövdesi çelik esaslı olabilir ancak içeride elektrik motoruna ait sargılar bulunur. Kompresörün tamamı bakır olarak değerlendirilmez. Çelik gövde, motor sargısı ve diğer mekanik bileşenler farklı malzeme gruplarına ayrılır.
Kondenser ve evaporatörlerde kullanılan metal yapısı cihazdan cihaza değişebilir. Bakır boru ile alüminyum kanatların birlikte kullanıldığı sistemler bulunduğu gibi farklı metal tasarımları da görülebilir. Bakır boruya bağlı alüminyum parçalar temiz hurda bakır ağırlığına dahil edilmemelidir.
Soğutma sistemi sökülmeden önce devrede soğutucu akışkan bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Boruların kontrolsüz biçimde kesilmesi uygun değildir. Sistem güvenli biçimde boşaltıldıktan sonra bakır boru, kompresör ve diğer metal parçalar ayrı değerlendirilebilir.
Motor, Kablo ve Elektrik Aksamında Bakır Nerelerde Bulunur?
Endüstriyel mutfak ekipmanlarında bakırın önemli kullanım alanlarından biri elektrik motorlarıdır. Mikser, hamur yoğurma makinesi, kıyma makinesi, aspirasyon sistemi, pompa ve fan gibi motorlu ekipmanlarda elektrik enerjisini mekanik harekete dönüştüren motorlar bulunabilir.
Elektrik motorunun stator bölümündeki sargılarda bakır kullanılabilir. Bununla birlikte bütün motorların aynı miktarda bakır içerdiği varsayılmamalıdır. Motor gücü, tasarımı ve kullanılan iletken malzeme sargı miktarını değiştirir. Bazı motorlarda alüminyum iletkenlerle de karşılaşılabilir.
Güç kabloları da hurda bakır açısından kontrol edilmesi gereken parçalardır. Elektrik şebekesinden yüksek güç çeken ekipmanlarda daha yüksek kesitli kablolar kullanılabilir. Kontrol ve sensör kablolarında ise daha ince iletken yapısı görülür.
Kablo ağırlığının tamamı bakır değildir. Plastik veya kauçuk izolasyon toplam ağırlığın bir bölümünü oluşturur. Bu nedenle kablo hurdasında gerçek bakır miktarı, izolasyon ayrıldıktan sonra ortaya çıkan iletken ağırlığı üzerinden değerlendirilmelidir.
Elektrik panoları, anahtarlar, kontaktörler ve bağlantı terminallerinde de bakır içeren parçalar bulunabilir. Bunların yanında çelik sac, plastik, pirinç ve elektronik bileşenler de yer alabilir. Endüstriyel mutfak hurdası sökülürken elektrik aksamının tamamının tek metal sınıfına eklenmesi doğru değildir.
Bakır Parçalar Diğer Metallerden Nasıl Ayrıştırılır?
Bakır parçaların ayrıştırılmasında ilk aşama ekipmanın hangi bölümünden çıktığının belirlenmesidir. Soğutma borusu, motor sargısı ve elektrik kablosu farklı yapılara sahip olsa da bakır içerme ihtimali yüksek parçalardır. Paslanmaz gövde, çelik şasi ve alüminyum soğutucu parçalar ise ayrı gruplarda tutulmalıdır.
Temiz bakır yüzeyi karakteristik kızıl kahverengi renge sahiptir. Ancak oksitlenmiş, boyanmış veya kaplanmış yüzeylerde renk tek başına yeterli değildir. Parçanın uygun bir noktasından temiz kesit kontrolü yapılması ana metal hakkında daha güvenilir bilgi verir.
Mıknatıs bakırı çekmez ancak yalnızca mıknatıs kullanarak bakır tespiti yapmak mümkün değildir. Alüminyum ve bazı paslanmaz çelik türleri de mıknatısa tepki göstermeyebilir. Bu nedenle mıknatıs testi yalnızca demir esaslı malzemeleri ayırmak için yardımcı yöntem olarak kullanılabilir.
Bakır borularda pirinç bağlantılar, çelik kelepçeler ve lehim bölgeleri bulunabilir. Bu parçalar temiz bakır sınıfında bırakılmamalıdır. Motor sargılarında ise vernik, izolasyon ve demir stator parçaları ayrıştırılmalıdır.
Bakırın geri dönüşümdeki önemi yalnızca hurda değeriyle sınırlı değildir. Dünya genelinde kullanılan bakırın yaklaşık üçte birinin geri dönüşüm kaynaklarından karşılanabildiği dönemler bulunmaktadır. Bu durum hurda bakırın yeni metal üretimine önemli bir ikincil ham madde sağladığını gösterir.
Endüstriyel Mutfak Ekipmanlarından Çıkan Hurda Bakırın Değeri Nasıl Belirlenir?
Endüstriyel mutfak ekipmanlarından çıkan hurda bakırın değeri net bakır ağırlığı, malzemenin saflığı, üzerindeki izolasyon ve farklı metal miktarı ile güncel hurda fiyatları dikkate alınarak belirlenir. Temiz bakır boru ile izolasyonlu elektrik kablosu aynı ağırlıkta olsa bile aynı net bakır miktarına sahip değildir.
Soğutma borularında çelik kelepçeler, pirinç rakorlar veya alüminyum parçalar bulunabilir. Bu bağlantılar ayrılmadan yapılan tartım temiz bakır ağırlığını göstermez. Benzer şekilde elektrik motorunun toplam kilogramı da doğrudan bakır miktarı değildir. Motor gövdesi, stator paketi, mil ve rulmanlar ayrı metal grupları oluşturur.
Bakırın fiziksel durumu da sınıflandırmayı etkiler. Temiz ve yabancı maddeden arındırılmış bakır ile üzerinde yoğun plastik, lehim, boya veya farklı metal bulunan malzemeler aynı sınıfta değerlendirilmeyebilir. Bu nedenle yüksek miktardaki endüstriyel mutfak hurdası için parçaların söküm sırasında ayrılması daha sağlıklı sonuç verir.
Ekipmanın kullanılabilirliği de hurdaya ayırmadan önce kontrol edilmelidir. Çalışır durumdaki kompresör, motor veya soğutma ekipmanının ikinci el parça değeri yalnızca içerdiği bakırın değerinden yüksek olabilir. Kullanılamayacak durumdaki parçalar ise metal içeriğine göre sınıflandırılabilir.
Hurda fiyatları güncel metal piyasasına göre değiştiği için sabit bir kilogram değeri üzerinden uzun süreli hesaplama yapmak doğru değildir. Değerleme sırasında bakır miktarının yanında ekipmanın söküm durumu, metal dışı malzeme oranı ve yükleme koşulları da dikkate alınabilir.
Endüstriyel mutfak hurdası doğru ayrıştırıldığında soğutma boruları, motor sargıları, elektrik kabloları ve bağlantılardan çıkan hurda bakır paslanmaz çelik, demir ve alüminyum parçalara karışmadan değerlendirilebilir. Böylece hurda fiyatları toplam ekipman ağırlığı yerine gerçek bakır miktarı, saflık ve malzeme durumuna göre daha doğru belirlenir.
