Vinç ve kaldırma sistemleri hurdaya ayrıldığında hurda demir, çelik konstrüksiyon hurdası, bakır, alüminyum, dökme demir ve çeşitli alaşımlı çelik parçalar elde edilir. Vinç hurdası içindeki en yüksek metal ağırlığını genellikle ana kirişler, kolonlar, şasi, bom, ray ve taşıyıcı konstrüksiyon oluşturur. Elektrik motorları, güç kabloları, kontrol panoları, çelik halatlar ve hidrolik bileşenler ise kendi malzeme yapılarına göre ayrıca değerlendirilir. Hurda fiyatları, çıkan metalin türü, net ağırlığı, saflık durumu ve güncel piyasa koşullarına göre değişir.
Köprülü, portal, pergel ve mobil vinçlerin metal dağılımı aynı değildir. Elektrikli köprülü vinçlerde çelik taşıyıcı sistem, motor, redüktör ve elektrik ekipmanları öne çıkarken mobil sistemlerde bom, şasi ve hidrolik parçaların ağırlığı artar. Bu nedenle vinç hurdası değerlendirilirken yalnızca ekipmanın toplam tonajına bakmak doğru değildir.
Vinç ve Kaldırma Sistemleri Hangi Ana Parçalardan Oluşur?
Vinç ve kaldırma sistemlerinin temel parçaları ana taşıyıcı konstrüksiyon, kirişler, kolonlar, yürüyüş grupları, motorlar, redüktörler, tamburlar, halatlar, zincirler, kancalar, elektrik panoları ve kablolardır. Hidrolik çalışan modellerde silindirler, pompalar, valf blokları, metal borular ve yağ tankı da sisteme dahil edilir.
Köprülü vinçlerde ana kiriş ve başlık grupları yapısal çeliğin önemli bölümünü oluşturur. Portal vinçlerde bunlara dikey taşıyıcı ayaklar eklenir. Pergel vinçlerde kolon, döner kol ve taban plakası yüksek metal ağırlığına sahiptir. Mobil vinçlerde ise şasi ve bom sistemi öne çıkar.
Redüktörlerin içinde çelik dişliler, miller, rulmanlar ve döküm gövdeler bulunur. Elektrik motorları bakır veya alüminyum sargı ile demir esaslı stator ve rotor parçaları içerir. Tambur, makara ve yürüyüş tekerlekleri de ağırlıklı olarak çelik esaslıdır.
Vinç hurdası sökülürken parçaların işlevlerine değil, gerçek metal yapılarına göre sınıflandırılması gerekir. Böylece ağır hurda demir ile daha düşük ağırlığa fakat farklı ekonomik değere sahip iletken metaller birbirine karışmaz.
Çelik Konstrüksiyon ve Taşıyıcı Parçalar Nasıl Değerlendirilir?
Vinçlerde ana kiriş, kolon, bom, şasi, ray, taban plakası ve bağlantı elemanlarının önemli bölümü yapısal çelikten üretilir. Bu parçalar çelik konstrüksiyon hurdası içinde değerlendirilebilecek temel malzemelerdir.
Çeliğin yoğunluğu yaklaşık 7,85 gram bölü santimetreküptür. Büyük kesitli kiriş ve bomların yüksek ağırlığa ulaşmasının temel nedenlerinden biri bu yoğunluktur. Tonajın yüksek olması, vinç sistemlerinin hurda demir açısından önemli miktarda geri kazanılabilir malzeme içermesini sağlar.
Yüzeydeki boya, kaynak izi ve hafif pas çeliğin geri dönüşüm niteliğini ortadan kaldırmaz. Buna karşılık beton, ahşap, kauçuk, plastik, yoğun yağ ve metal dışı kaplamalar net çelik ağırlığının parçası değildir. Söküm sırasında bu malzemelerin mümkün olduğunca ayrılması gerekir.
Çelik konstrüksiyon hurdası kesilirken taşıma ve yükleme şartları dikkate alınmalıdır. Uzun kirişlerin uygun ölçülere getirilmesi nakliyeyi kolaylaştırabilir. Ancak gerilim altında bulunan konstrüksiyon parçaları kontrolsüz kesilmemelidir. Yanlış söküm sırası ağır parçaların ani hareketine veya düşmesine neden olabilir.
Taşıyıcı konstrüksiyonun kullanılabilir durumda olması da kontrol edilmelidir. Yeniden kullanılabilecek bir kiriş veya kaldırma ekipmanı doğrudan hurdaya ayrılmadan önce teknik durumu açısından değerlendirilmelidir.
Elektrik Motorlarından Bakır ve Demir Nasıl Ayrıştırılır?
Vinçlerde kaldırma, yürütme ve yön değiştirme işlemleri için birden fazla elektrik motoru bulunabilir. Motorlar stator, rotor, sargı, mil, rulman ve dış gövdeden oluşur. Bu parçaların tamamı aynı metal değildir.
Stator sargılarında bakır veya alüminyum kullanılabilir. Bakırın temiz kesiti kızıl kahverengi, alüminyumun kesiti açık gri görünür. Bakırın yoğunluğu yaklaşık 8,96 gram bölü santimetreküptür ve aynı hacimde alüminyumdan yaklaşık üç kat daha ağırdır.
Stator sacları elektrik çeliğinden oluşur. Rotor, mil ve rulmanların önemli bölümü de demir veya çelik esaslıdır. Motor gövdesi dökme demir, çelik veya alüminyum olabilir. Bu nedenle bütün motoru doğrudan hurda demir grubuna dahil etmek sargının metal değerini gözden kaçırabilir.
Bakır sargı vernik ve izolasyonla kaplı olabilir. Sargının yakılması bakır yüzeyini oksitleyebilir ve izolasyon malzemelerinin yanmasına neden olabilir. Mekanik söküm, sargının stator paketinden daha kontrollü ayrılmasını sağlar.
Çalışır durumdaki motor ve redüktörler doğrudan parçalanmamalıdır. Bakım veya revizyonla yeniden kullanılabilecek ekipmanın kullanım değeri, içindeki metalin hurda değerinden daha yüksek olabilir.
Çelik Halat, Zincir ve Kancalar Hangi Hurda Sınıfına Girer?
Vinç halatları yüksek çekme dayanımına sahip çok sayıda çelik telin bir araya getirilmesiyle üretilir. Halatın merkezinde metal veya lif esaslı öz bulunabilir. Çalışma sırasında kullanılan yağlayıcılar nedeniyle sökümden çıkan halatların yüzeyinde yağ kalıntısı görülebilir.
Çelik halatlar demir ve çelik esaslı hurda grubundadır ancak kalın çelik konstrüksiyon hurdası ile aynı fiziksel yapıya sahip değildir. Halat içindeki lif, yağ ve yabancı madde oranı net metal miktarını etkileyebilir.
Kaldırma zincirleri yüksek dayanımlı alaşımlı çeliklerden üretilir. Zincir baklalarında çalışma kaynaklı aşınma, boya ve gres bulunabilir. Bu kalıntılar metalin geri dönüştürülebilir olmasını engellemez ancak metal dışı ağırlığın fazla olması sınıflandırmada dikkate alınır.
Kancalar da yüksek yükleri güvenli biçimde taşıyabilmek için dayanımlı çelik alaşımlarından üretilir. Kanca bloklarında makara, mil, rulman ve bağlantı plakaları bulunabilir. Bu bileşenlerin önemli bölümü hurda demir veya alaşımlı çelik olarak değerlendirilebilir.
Çelik halat ve zincirler sökümden sonra dağınık bırakılmamalıdır. Gergin halatların kesilmeden önce tamamen serbest bırakılması gerekir. Kontrollü toplama hem iş güvenliğini artırır hem de taşıma sırasında malzemenin yönetilmesini kolaylaştırır.
Kablo ve Elektrik Panolarından Hangi Metaller Çıkar?
Vinçlerin elektrik sistemlerinde bakır veya alüminyum iletkenli güç ve kontrol kabloları bulunur. Ana enerji beslemesinde kullanılan yüksek kesitli kabloların metal oranı, ince kumanda veya sensör kablolarından farklı olabilir.
Kablonun tamamı iletken metal değildir. Plastik veya kauçuk izolasyon toplam ağırlığın belirli bölümünü oluşturur. Bu nedenle kabloların net bakır veya alüminyum oranı dikkate alınmalıdır.
Elektrik panolarında bakır baralar, kablolar, kontaktörler, röleler, sigortalar, devre kesiciler, elektronik kartlar ve çelik sac gövde bulunabilir. Özellikle bakır baralar ve yüksek kesitli iletkenler, vinç hurdası içinde hurda bakır olarak ayrı değerlendirilmesi gereken parçalar arasında yer alır. Bazı güç elektroniği ekipmanlarında alüminyum soğutucu parçalar da kullanılabilir.
Bakır baralar ve kablolar pano gövdesiyle birlikte hurda demir olarak değerlendirilmemelidir. Elektronik kartların da doğrudan metal gövde grubuna karıştırılması doğru değildir. Panel sökümünde gövde, iletkenler ve elektronik parçalar ayrı tutulmalıdır.
Kabloların izolasyonu yakılarak çıkarılmamalıdır. Mekanik soyma ve uygun geri dönüşüm işlemleri iletken metalin yüzey kalitesini korur ve plastik malzemelerin kontrolsüz yanmasını önler.
Hidrolik Sistemlerde Hangi Metal Parçalar Bulunur?
Hidrolik vinç sistemlerinde silindir gövdeleri, piston milleri, hidrolik pompalar, valf blokları, bağlantı parçaları, metal borular ve yağ tankları bulunur. Bu parçaların çoğu çelik, dökme demir veya alüminyum alaşımlarından üretilir.
Hidrolik silindirlerin gövdeleri yüksek basınca dayanması gerektiği için ağırlıklı olarak çeliktir. Piston milleri de çelik esaslıdır ve yüzeylerinde sert krom kaplama bulunabilir. Bu kaplama çok ince olduğu için piston milinin tamamı krom hurda olarak değerlendirilmez.
Hidrolik pompalarda dökme demir veya alüminyum gövde görülebilir. Pompanın içinde çelik dişli, mil, rulman ve farklı mekanik parçalar bulunur. Valf bloklarında da modele göre çelik, döküm veya alüminyum kullanılabilir.
Hidrolik hortumların içinde çelik tel takviye bulunabilir ancak kauçuk oranı yüksektir. Bu nedenle hortumlar temiz hurda demir grubuna doğrudan dahil edilmez. Sistem içindeki hidrolik yağ da metal değeri oluşturmaz ve söküm öncesinde kontrollü biçimde boşaltılmalıdır.
Vinç hurdası ayrıştırılırken hidrolik sistemin metal bileşenleri ana çelik konstrüksiyondan ayrı kontrol edilmelidir. Böylece hurda demir ve çelik konstrüksiyon hurdası miktarı gerçek metal ağırlığı üzerinden belirlenirken alüminyum ve diğer alaşımlı parçalar kendi malzeme sınıflarında değerlendirilebilir.
