Hurda kaynak makinesinin içinde hurda bakır, alüminyum, çelik, demir nüve, pirinç bağlantı elemanları, hurda kablo ve elektronik bileşenler bulunabilir. Kaynak makinesi hurdası değerlendirilirken cihazın toplam ağırlığı tek başına yeterli değildir. Sargıların bakır veya alüminyum olması, trafo yapısı, kablo miktarı, elektronik kart yoğunluğu ve gövde metali hurda fiyatları üzerinde doğrudan etkilidir. Özellikle klasik transformatörlü makineler ile inverter kaynak makinelerinin metal dağılımı birbirinden farklıdır.
Eski tip kaynak makinelerinde ağır trafo nüvesi ve yüksek miktarda sargı bulunabilir. İnverter modellerde ise daha küçük transformatörler, elektronik kartlar ve alüminyum soğutucular öne çıkar. Bu nedenle hurda kaynak makinesi sökülmeden önce cihaz tipi belirlenmeli, çalışır durumdaki parçaların yeniden kullanım ihtimali kontrol edilmeli ve metal grupları ayrı değerlendirilmelidir.
Kaynak Makinesi Hangi Ana Parçalardan Oluşur?
Kaynak makinelerinin iç yapısı kullanılan teknolojiye göre değişir. Klasik transformatörlü modellerde ana bileşenler kaynak makinesi trafosu, primer ve sekonder sargılar, elektrik çeliğinden üretilmiş manyetik nüve, güç kabloları, fan, bağlantı terminalleri ve çelik dış gövdedir.
İnverter kaynak makinelerinde doğrultucu devreleri, yüksek frekans transformatörü, bobinler, güç yarı iletkenleri, kondansatörler, kontrol kartları ve alüminyum soğutucular bulunur. Elektronik yapı daha yoğun olduğu için bu cihazlarda klasik makinelerdeki kadar büyük bir trafo kullanılmaz.
Kaynak makinesi hurdası içinde ekonomik değeri en yüksek bölümler genellikle bakır veya alüminyum sargılar, kalın güç kabloları ve alüminyum soğutuculardır. Çelik dış kasa ve trafo nüvesi ise toplam ağırlığın önemli bölümünü oluşturabilir. Plastik düğmeler, kauçuk ayaklar, izolasyon malzemeleri ve elektronik kart taşıyıcıları metal değeri oluşturmaz.
Makinenin büyüklüğü bakır miktarını doğrudan göstermez. Ağır bir cihazın önemli bölümü çelik nüveden oluşabilirken daha hafif bir cihazda yüksek kesitli bakır bağlantılar bulunabilir. Değerleme için iç yapının kontrol edilmesi gerekir.
Kaynak Makinesinde Bakır Hangi Parçalarda Bulunur?
Kaynak makinelerinde hurda bakır en çok trafo sargılarında, bobinlerde, kaynak kablolarında, şase kablosunda, elektrik bağlantılarında ve bazı bara sistemlerinde bulunur. İnverter modellerde elektronik kartların iletken yollarında ve küçük manyetik bileşenlerin sargılarında da bakır kullanılır.
Bakırın elektrik iletkenliği oda sıcaklığında yaklaşık 58 megasiemens bölü metre seviyesindedir. Alüminyumda bu değer yaklaşık 35 megasiemens bölü metredir. Aynı kesitte bakır yaklaşık yüzde 65 daha yüksek elektrik iletkenliği sağlayabilir. Bu özellik, yüksek akım taşıyan kaynak kablolarında ve sargılarda bakırın yaygın kullanılmasının temel nedenlerinden biridir.
Kaynak kablolarındaki bakır miktarı yalnızca toplam kablo ağırlığı üzerinden hesaplanamaz. Kauçuk veya plastik izolasyon, kablo ağırlığının belirli bir bölümünü oluşturur. Kalın iletkenli bir kaynak kablosunda metal oranı yüksek olabilirken ince kontrol kablolarında izolasyon oranı daha fazladır.
Hurda bakır fiyatları temiz bakır, sargı bakırı ve izolasyonlu kablo için aynı değildir. Sargı üzerindeki vernik ve reçine, temiz bakır sınıfından farklı değerlendirmeye neden olabilir. Çelik bağlantılar, kablo pabucu ve farklı metaller sargıdan ayrıldığında net metal miktarı daha doğru hesaplanır.
Bakır sargılar yakılarak temizlenmemelidir. Yanma bakır yüzeyinde oksitlenme oluşturabilir ve izolasyon malzemelerinden zararlı gazların açığa çıkmasına neden olabilir. Mekanik ayrıştırma daha güvenli ve kontrollü bir yöntemdir.
Trafo ve Bobinlerde Bakır mı Alüminyum mu Kullanılır?
Kaynak makinesi trafosu ve bobinleri bakır veya alüminyum iletken kullanılarak üretilebilir. Eski veya ağır bir kaynak makinesinin mutlaka bakır sargılı olduğu düşünülmemelidir. Üretici maliyet, ağırlık ve tasarım gereksinimlerine göre alüminyum sargı tercih etmiş olabilir.
Bakırın yoğunluğu yaklaşık 8,96 gram bölü santimetreküp, alüminyumun yoğunluğu yaklaşık 2,70 gram bölü santimetreküptür. Aynı hacimde bakır yaklaşık 3,3 kat daha ağırdır. Buna karşılık alüminyum daha düşük elektrik iletkenliğine sahip olduğu için aynı akım ihtiyacında daha geniş kesitli iletken kullanılması gerekebilir.
Sargı malzemesini belirlemek için temiz kesit kontrolü yapılabilir. Bakır kızıl kahverengi, alüminyum ise açık gri görünür. Vernik veya yüzey kaplaması gerçek rengi gizleyebileceği için yalnızca dış yüzeye bakılmamalıdır.
Bazı iletkenlerde bakır kaplı alüminyum kullanılabilir. Dış yüzey bakır görünürken iç bölüm alüminyumdur. Böyle bir iletken saf hurda bakır olarak değerlendirilmez.
Hurda bakır fiyatları özellikle büyük ve bakır sargılı kaynak makinelerinde toplam hurda değerinin önemli bölümünü oluşturabilir. Alüminyum sargılı makinelerde ise metal değeri farklı bir hesaplama üzerinden belirlenir. Bu nedenle sargı malzemesi görülmeden yalnızca cihaz ağırlığı üzerinden fiyat verilmesi sağlıklı değildir.
Kablo ve Bağlantı Uçları Nasıl Ayrıştırılır?
Hurda kaynak makinesi içinden güç kablosu, kaynak kablosu, şase kablosu ve ince kontrol kabloları çıkabilir. Bu kablolar iletken kalınlığı ve izolasyon miktarına göre ayrı sınıflandırılmalıdır.
Kaynak ve şase kablolarında genellikle yüksek akım taşıyabilen çok telli iletken yapı kullanılır. Bu nedenle metal oranları ince kontrol kablolarına göre daha yüksek olabilir. Hurda kablo fiyatlandırılırken kablonun toplam ağırlığı değil, geri kazanılabilir bakır veya alüminyum oranı önemlidir.
Kablo uçlarında bakır veya kalay kaplı bakır pabuçlar bulunabilir. Bazı bağlantı noktalarında pirinç terminaller ve çelik cıvatalar kullanılır. Bu parçalar birbirinden ayrıldığında bakırın saflığı yükselir ve her metal kendi sınıfında değerlendirilebilir.
Kabloların dış izolasyonu yakılmamalıdır. Profesyonel geri dönüşümde soyma veya granülasyon ekipmanları kullanılarak metal ile plastik ayrılır. Bu yöntem hem metal kaybını azaltır hem de iletkenin yanmış bakır sınıfına düşmesini önler.
Hurda kablo diğer elektronik parçalarla aynı kaba atılmamalıdır. Kalın kaynak kablosu ile ince kontrol kablosunun karıştırılması, yüksek metal oranlı kablonun ortalama bir değer üzerinden hesaplanmasına neden olabilir.
Sac Gövde ve Alüminyum Parçalar Nasıl Sınıflandırılır?
Kaynak makinesi dış kasası çoğunlukla boyalı çelik sacdan üretilir. Çelik gövde mıknatısa güçlü tepki verir ve hurda demir sınıfında değerlendirilir. Plastik tutamaklar, fan kapağı, kauçuk ayaklar ve elektronik parçalar gövdeden ayrılmalıdır.
İnverter kaynak makinelerinde alüminyum soğutucular önemli bir metal grubudur. Güç transistörleri ve doğrultucu bileşenlerin oluşturduğu ısının uzaklaştırılması için kullanılan bu parçalar, geniş kanatlı yapılarıyla kolayca ayırt edilir.
Alüminyumun yoğunluğu çelik ve bakırdan belirgin şekilde düşüktür. Bu nedenle büyük görünen bir alüminyum soğutucu, aynı hacimdeki çelik parçadan çok daha hafiftir. Mıknatısa yapışmaması da pratik bir ön kontrol sağlar.
Alüminyum soğutucu üzerinde çelik vida, elektronik modül ve plastik parça bulunuyorsa temiz alüminyum sınıfına geçmeden önce bunlar ayrılmalıdır. Sac gövde, alüminyum soğutucu ve bakır iletkenler ayrı tartıldığında hurda fiyatları daha doğru hesaplanabilir.
İnverter Kaynak Makinelerinde Elektronik Kartlar Nasıl Değerlendirilir?
İnverter kaynak makinelerindeki elektronik kartlarda bakır iletken yollar, kondansatörler, güç transistörleri, diyotlar, röleler, bobinler ve küçük transformatörler bulunur. Kartların tamamı bakırdan oluşmadığı için hurda bakır olarak değerlendirilmez.
Elektronik kartın önemli bölümü cam elyafı takviyeli reçine esaslı taşıyıcı malzemeden oluşur. Bakır, kart üzerindeki iletken tabakalarda ve bazı bileşenlerde bulunur. Güç kartları, kontrol kartları ve basit bağlantı kartlarının metal yoğunluğu birbirinden farklı olabilir.
Alüminyum soğutucular elektronik kartlardan ayrılabilir. Büyük bobinler ve küçük transformatörler de ekonomik olduğu durumlarda ayrı gruplandırılabilir. Ancak çok düşük miktardaki parçaların elle tek tek sökülmesi, geri kazanılan metal değerinden daha yüksek işçilik maliyeti oluşturabilir.
Elektronik kartlar yakılmamalı veya kontrolsüz biçimde kırılmamalıdır. Kartlarda farklı metaller ve elektronik bileşenler bulunduğu için uygun elektronik atık geri dönüşüm sürecine gönderilmeleri gerekir.
Çalışır durumdaki güç modülü, inverter kartı veya kontrol kartı hurda değerinden daha yüksek ikinci el değere sahip olabilir. Bu nedenle cihaz tamamen parçalanmadan önce onarım ve yeniden kullanım ihtimali kontrol edilmelidir.
Hurda Kaynak Makinesinin Değeri Nasıl Belirlenir?
Hurda kaynak makinesinin değeri cihaz tipi, sargı malzemesi, bakır miktarı, hurda kablo oranı, çelik ağırlığı, alüminyum parçalar, elektronik kartlar ve malzemenin temizliğine göre belirlenir. Klasik transformatörlü ve inverter kaynak makineleri aynı kilogram bedeliyle değerlendirilmemelidir.
Örneğin 70 kilogramlık klasik bir cihazın önemli bölümü çelik trafo nüvesinden oluşabilir. İçinde 8 kilogram bakır sargı, 4 kilogram kablo ve geri kalan ağırlıkta çelik, plastik ve bağlantı parçaları bulunması mümkündür. Başka bir modelde aynı toplam ağırlık içinde daha az bakır ve daha fazla alüminyum bulunabilir. Bu nedenle sabit bir sargı yüzdesi kullanılmamalıdır.
Hurda bakır fiyatları sargı ve temiz iletken parçalar için dikkate alınır. Hurda kablo kendi metal verimine göre değerlendirilir. Çelik gövde ve trafo nüvesi demir sınıfında, alüminyum soğutucular alüminyum sınıfında, elektronik kartlar ise kendi geri dönüşüm grubunda hesaplanır.
Söküm öncesinde cihazın çalışır durumda olup olmadığı da kontrol edilmelidir. Onarılabilir kaynak makineleri veya kullanılabilir elektronik modüller bazı durumlarda hurda değerinden daha yüksek ekonomik karşılığa sahip olabilir.
