Elektrik motoru hurdası, enerji bağlantısı kesildikten sonra gövde, rotor, stator, sargı, rulman, mil, fan ve izolasyon parçalarına ayrılır. Hurda bakır fiyatları, motor içindeki sargının bakır olması ve yabancı maddelerden temizlenmesi durumunda toplam değeri doğrudan etkiler. Hurda fiyatları hesaplanırken yalnızca motorun toplam ağırlığına değil, bakır veya alüminyum sargı oranına, gövde metaline, rotor yapısına, temizlik seviyesine ve söküm maliyetine bakılır.
Elektrik motorlarının yapısı güç, kullanım alanı ve üretim tekniğine göre değişir. Küçük ev aletlerinde ince sargı teli ve hafif gövde bulunurken sanayi motorlarında ağır döküm gövde, kalın mil ve daha büyük stator yer alabilir. Motoru kırmadan önce etiket bilgisi, yaklaşık ağırlık, gövde türü ve sargı malzemesi kontrol edilmelidir. Doğru ayrıştırma, bakırın demir ve izolasyonla karışmasını önler.
Elektrik Motorunun İçinde Hangi Parçalar Bulunur?
Elektrik motorunun temel parçaları stator, rotor, mil, rulmanlar, gövde, kapaklar, fan, terminal kutusu ve sargılardır. Stator, motorun sabit bölümüdür ve ince elektrik çeliği levhalarından oluşan paket üzerinde bakır ya da alüminyum sargılar taşır. Rotor, statorun içinde dönen parçadır. Asenkron motorlarda rotor çoğunlukla çelik sac paket, alüminyum veya bakır iletken çubuklar ve çelik milden oluşur.
Motor gövdesi dökme demir, çelik veya alüminyum olabilir. Küçük ve orta güçlü motorlarda alüminyum gövde yaygındır. Ağır sanayi motorlarında dökme demir gövde daha sık görülür. Kapaklar gövdeyle aynı metalden üretilebildiği gibi farklı bir alaşımdan da yapılabilir.
Terminal kutusunda bakır kablo uçları, pirinç bağlantı parçaları, plastik izolasyon elemanları ve çelik vidalar bulunabilir. Soğutma fanı plastik veya alüminyum olabilir. Rulmanlar çelik sınıfındadır. Bazı motorlarda sensör, fren sistemi, enkoder ve küçük elektronik kartlar da yer alır. Hurda fiyatları belirlenirken bu parçalar tek sınıfta değerlendirilmemelidir.
Motor Sökülmeden Önce Hangi Güvenlik Önlemleri Alınmalıdır?
Motor sökülmeden önce elektrik bağlantısı kesilmeli ve enerjisiz olduğu uygun ölçüm cihazıyla doğrulanmalıdır. Sadece şalterin kapatılması yeterli değildir. Motorun bağlı olduğu makinede kapasitör, fren ünitesi veya sürücü sistemi bulunuyorsa depolanmış elektrik enerjisi kontrol edilmelidir.
Büyük motorlarda kaldırma halkaları, vinç, forklift veya uygun taşıma ekipmanı kullanılmalıdır. Motorun milinden ya da fan muhafazasından kaldırılması parçanın düşmesine neden olabilir. Çalışma alanı düz, kuru ve aydınlık olmalıdır. Keskin sac kenarları ve kırılan döküm parçaları yaralanma riski oluşturur.
Söküm sırasında gözlük, kesilmeye dayanıklı eldiven, iş ayakkabısı ve uygun iş kıyafeti kullanılmalıdır. Taşlama ve kesme işlemlerinde kıvılcım çevredeki yağ, solvent, talaş ve yanıcı maddelerden uzak tutulmalıdır. Sargı izolasyonunun yakılması doğru değildir. Yakma işlemi bakırı oksitler, zehirli duman oluşturur ve hurda bakır fiyatları açısından sınıf kaybına yol açabilir.
Yağlı veya gresli motorlar sökülmeden önce sızıntıya karşı tepsi üzerinde tutulmalıdır. Motor bir pompa, kompresör veya üretim hattından çıkmışsa içinde proses sıvısı kalmış olabilir. Kimyasal kalıntı bulunan motorlar temiz motorlarla karıştırılmamalıdır.
Rotor ve Stator Gövdeden Nasıl Ayrılır?
İlk aşamada fan kapağı, fan, terminal kutusu ve dış bağlantılar sökülür. Ardından ön ve arka kapakların cıvataları çıkarılır. Kapaklar sıkışmışsa kontrollü çektirme kullanılmalıdır. Döküm gövdeye sert darbeler uygulanması çatlama ve parça kaybı oluşturabilir.
Mil ve rotor, rulman yatakları serbest bırakıldıktan sonra statorun içinden dikkatlice çıkarılır. Rotorun stator sargılarına sürtmesi, bakır tellerin kopmasına ve izolasyonun dağılmasına neden olabilir. Ağır rotorlarda kaldırma ekipmanı kullanılmalı, rotor tek noktadan çekilmemelidir.
Stator gövde içinde sıkı geçme, presleme veya kaynak yöntemiyle sabitlenmiş olabilir. Gövde alüminyumsa kesim sırasında stator sac paketine zarar vermeden çevre metal ayrılmalıdır. Döküm gövdede pres veya kontrollü kesme ekipmanı gerekebilir. Amaç, stator sargılarını mümkün olduğunca bütün hâlde çıkarmaktır.
Rotor ve stator ayrıldıktan sonra metal sınıfları belirlenir. Rotorun çelik mili, sac paketi ve alüminyum kafesi ayrı değer oluşturur. Bazı yüksek verimli motorlarda rotor iletkenleri bakır olabilir. Bu nedenle rotorun tamamı doğrudan demir hurdasına gönderilmeden önce kesit ve üretici bilgisi kontrol edilmelidir.
Bakır ve Alüminyum Sargılar Nasıl Ayırt Edilir?
Bakır sargının temiz kesiti kızıl kahverengi, alüminyum sargının kesiti açık gri renktedir. Vernik ve ısı etkisi yüzey rengini değiştirebildiği için kontrol mutlaka yeni açılmış kesit üzerinden yapılmalıdır. Sadece dış yüzeye bakılarak karar verilmemelidir.
Bakırın yoğunluğu santimetreküp başına yaklaşık 8,96 gram, alüminyumun yoğunluğu yaklaşık 2,70 gramdır. Aynı hacimde bakır sargı alüminyumdan yaklaşık üç kat daha ağırdır. Bakırın elektrik iletkenliği yaklaşık 58 megasiemens bölü metre, alüminyumun iletkenliği yaklaşık 35 megasiemens bölü metredir. Alüminyum sargıda benzer elektriksel performans için daha geniş kesit gerekebilir.
Mıknatıs bakır ve alüminyuma yapışmaz. Ancak stator sacı mıknatısa güçlü tepki verdiği için yalnızca mıknatıs testiyle sargı malzemesi belirlenemez. Şüpheli partilerde kesit kontrolü veya taşınabilir alaşım analiz cihazı kullanılmalıdır.
Hurda bakır fiyatları yalnızca gerçek bakır sargı için uygulanır. Bakır kaplı alüminyum tel, dış yüzeyi bakır görünmesine rağmen saf bakır sınıfına girmez. Sargıdaki vernik, kâğıt, reçine ve cam elyafı oranı da net bakır miktarını düşürür. Sargı yakılmadan mekanik yöntemle çıkarılmalıdır.
Demir, Döküm ve Alüminyum Gövde Nasıl Sınıflandırılır?
Motor gövdesinin türü görsel inceleme, ağırlık, mıknatıs tepkisi ve kesit yapısıyla belirlenebilir. Dökme demir ağırdır, mıknatısa tepki verir ve kırıldığında taneli bir yüzey oluşturur. Çelik sac gövdeler daha ince ve şekillendirilmiş parçalardan oluşur. Alüminyum gövde hafiftir ve mıknatısa yapışmaz.
Alüminyum gövde üzerinde çelik cıvata, rulman yatağı, stator paketi ve mil parçaları bırakılırsa temiz alüminyum olarak değerlendirilmez. Aynı şekilde döküm gövdeye bağlı bakır kablo ve alüminyum kapaklar ayrı sınıfa alınmalıdır. Metal ayrımı ne kadar temiz yapılırsa hurda fiyatları o kadar doğru hesaplanır.
Stator ve rotor sacları, elektrik çeliği içerse de uygulamada çoğunlukla demir esaslı hurda sınıfında değerlendirilir. Mil, rulman, cıvata ve çelik fan muhafazası aynı gruba alınabilir. Pirinç terminal parçaları ve bakır kablo uçları ayrı tutulmalıdır.
Örnek olarak 100 kilogramlık sanayi motorundan 15 kilogram temiz sargı, 55 kilogram döküm gövde, 25 kilogram rotor ve stator sacı, 5 kilogram rulman, fan ve bağlantı parçası çıkabilir. Bu oranlar motorun gücüne ve tasarımına göre değişir. Toplam ağırlığın tamamını bakır veya alüminyum kabul etmek doğru değildir.
İzolasyon, Plastik ve Rulman Parçaları Nasıl Temizlenir?
Sargıların çevresinde vernik, presbant, kâğıt, reçine, iplik ve cam elyafı bulunabilir. Bu malzemeler metal değeri oluşturmaz. Mekanik söküm sırasında sargıya yapışık izolasyon parçaları mümkün olduğunca ayrılmalıdır. Reçineyle tamamen kaplanmış sargılarda ayrıştırma maliyeti artabilir.
Plastik fan, terminal kutusu kapağı, kablo rakoru ve izolasyon parçaları ayrı toplanmalıdır. Plastik malzemelerin bakır veya alüminyumla aynı kaba konulması yabancı madde oranını yükseltir. Yağlı plastikler temiz plastik sınıfına girmez ve uygun atık yönetimi gerektirir.
Rulmanlar çoğunlukla çelikten üretilir. Rulman yatağı alüminyum veya döküm gövdeye bağlıysa pres veya çektirme yardımıyla çıkarılmalıdır. Gres, metal talaşı ve conta kalıntıları temizlenmelidir. Rulmanların bakır sargı grubuna karışması net metal ağırlığını bozar.
Temizlik işleminin amacı metali parlatmak değil, farklı malzemeleri birbirinden ayırmaktır. Aşırı taşlama ve kontrolsüz kesim metal kaybı oluşturabilir. Hurda bakır fiyatları temiz sargı oranına göre değerlendirilirken hurda fiyatları demir, alüminyum, pirinç ve diğer parçalar için ayrı uygulanmalıdır.
Elektrik Motoru Hurdasının Değeri Nasıl Belirlenir?
Elektrik motoru hurdasının değeri, motorun toplam ağırlığı, sargı malzemesi, sargı oranı, gövde türü, rotor yapısı, temizlik seviyesi ve söküm maliyetine göre belirlenir. Çalışır durumdaki motorun ikinci el veya revizyon değeri, hurda değerinden yüksek olabilir. Bu nedenle sökümden önce çalışma durumu kontrol edilmelidir.
Değerleme sırasında şu unsurlar incelenir:
- Motorun gücü, modeli ve yaklaşık ağırlığı
- Sargının bakır mı alüminyum mu olduğu
- Net sargı miktarı ve izolasyon oranı
- Gövdenin döküm, çelik veya alüminyum olması
- Rotor ve statorun metal yapısı
- Kablo, pirinç terminal ve rulman miktarı
- Yağ, kir, plastik ve diğer yabancı maddeler
- Söküm, yükleme ve nakliye giderleri
Örneğin 200 kilogramlık bakır sargılı bir motorun değeri, aynı ağırlıktaki alüminyum sargılı motordan yüksek olabilir. Buna karşılık bakır sargının reçine içinde kalması, motorun yanmış olması veya gövdede yoğun yabancı madde bulunması net değeri düşürebilir. Hurda fiyatları her metal grubu için ayrı hesaplanmalıdır.
Tartım sırasında motorun brüt ağırlığı, ayrıştırılan parçaların net ağırlığı ve uygulanan birim değer açıkça gösterilmelidir. Palet, kasa ve taşıma aparatı dara olarak düşülmelidir. Büyük miktarlı motor hurdalarında numune sökümü yapılarak ortalama sargı oranı hesaplanabilir.
Şah Metal Hurda ile ön değerlendirme yapılırken motorun etiketi, fotoğrafı, yaklaşık ağırlığı, kullanım alanı ve bulunduğu konum paylaşılmalıdır. Hurda bakır fiyatları ile hurda fiyatları, sargının gerçek metal türü ve temiz ağırlığı belirlendikten sonra uygulanmalıdır. Doğru ayrıştırılan elektrik motoru hurdası, bakır, alüminyum, demir, döküm ve pirinç parçaların kendi sınıflarında değerlendirilmesini sağlar.
