Dizel jeneratör hurdasından başta hurda bakır, demir, çelik, döküm ve alüminyum olmak üzere farklı metaller geri kazanılabilir. Jeneratör hurdası içindeki bakırın önemli bölümü alternatör sargılarında, güç kablolarında ve elektrik bağlantılarında bulunurken ağır metal ağırlığını motor bloğu, şasi ve çelik gövde oluşturur. Hurda fiyatları belirlenirken cihazın toplam ağırlığı yerine alternatör, motor, kablo, radyatör ve gövde gibi bölümlerin metal yapısı ayrı değerlendirilir.
Dizel jeneratörün metal içeriği cihazın gücüne, motor tipine, alternatör yapısına, soğutma sistemine ve kabin tasarımına göre değişir. Aynı elektrik üretim kapasitesine sahip iki jeneratörün alternatör ağırlığı veya kullanılan bakır miktarı farklı olabilir. Bu nedenle sabit bir bakır veya demir oranı üzerinden hesaplama yapılması yerine parçaların fiziksel olarak incelenmesi gerekir.
Dizel Jeneratör Hangi Ana Parçalardan Oluşur?
Dizel jeneratör temel olarak dizel motor, alternatör, ana şasi, yakıt tankı, radyatör, kontrol panosu, marş sistemi, akü, kablolar ve egzoz sisteminden oluşur. Kabinli modellerde bunlara çelik dış muhafaza ve ses yalıtım malzemeleri de eklenir. Bu parçaların tamamı aynı hurda sınıfında değerlendirilmez.
Motor bölümü ağırlıklı olarak döküm, çelik ve bazı modellerde alüminyum parçalar içerir. Krank mili, bağlantı elemanları, dişliler ve çeşitli mekanik parçalar çelik esaslıdır. Motor bloğunda kullanılan metal ise motor tasarımına bağlı olarak dökme demir veya farklı alaşımlardan oluşabilir.
Alternatör, jeneratör hurdası içinde bakır açısından en önemli bölümlerden biridir. Stator, rotor, sargılar, mil, rulmanlar ve dış gövdeden oluşur. Stator bölümünde elektrik üretiminin gerçekleşmesini sağlayan iletken sargılar bulunur. Bu sargılar özellikle hurda bakır değerlendirmesinde kontrol edilmesi gereken parçalar arasındadır.
Radyatör, elektrik panosu ve güç kabloları ise ana motor ve alternatör grubundan farklı malzemeler içerir. Bu nedenle jeneratör sökülmeden önce parçaların hangi metal grubuna ait olduğunun belirlenmesi, sonradan oluşabilecek malzeme karışıklığını azaltır.
Jeneratör Gövdesinden Hangi Hurda Metaller Çıkar?
Jeneratörün ana gövdesinden ve taşıyıcı bölümlerinden çoğunlukla çelik ve döküm esaslı metaller çıkar. Şasi, koruyucu kabin, bağlantı plakaları, motor taşıyıcıları ve bazı tank parçaları demir esaslı hurda grubunun önemli bölümünü oluşturur. Kabinli jeneratörlerde dış sac muhafaza da toplam çelik ağırlığını artırır.
Motor bloğu jeneratörün ağır parçalarından biridir. Dökme demir kullanılan motorlarda bu bölüm yüksek yoğunluğu nedeniyle toplam metal ağırlığında önemli paya sahiptir. Bazı motorlarda silindir kapağı veya yardımcı gövde parçaları alüminyum alaşımlı olabilir. Bu nedenle motorun tamamını tek metal olarak sınıflandırmak doğru sonuç vermez.
Çeliğin yoğunluğu yaklaşık 7,85 gram bölü santimetreküptür. Bu özellik kalın şasi, motor taşıyıcıları ve yapısal parçaların yüksek ağırlığa ulaşmasını sağlar. Ancak jeneratörün toplam kilogramı doğrudan demir miktarı değildir. Yakıt, yağ, soğutma sıvısı, akü, plastik parçalar ve izolasyon malzemeleri de toplam ağırlığa dahildir.
Radyatör de ayrıca incelenmelidir. Radyatörün yapısında modele göre alüminyum, bakır veya farklı metal kombinasyonları bulunabilir. Radyatörü çelik gövdeyle birlikte değerlendirmek içindeki farklı metalin gerçek değerinin görülmesini engelleyebilir.
Alternatör ve Sargılardan Ne Kadar Bakır Elde Edilir?
Alternatörden elde edilecek hurda bakır miktarı için bütün jeneratörlere uygulanabilecek sabit bir oran yoktur. Bakır miktarı alternatörün gücüne, stator büyüklüğüne, sargı tasarımına, kutup yapısına ve kullanılan iletkenin kesitine bağlıdır. Bu nedenle yalnızca jeneratörün kVA değerine bakılarak kesin kilogram hesabı yapılamaz.
Alternatörün stator bölümünde demir esaslı çekirdeğin çevresine yerleştirilmiş iletken sargılar bulunur. Rotor ise alternatör tasarımına göre farklı sargı ve metal yapılarına sahip olabilir. Hurda bakır miktarı belirlenirken sargılar, demir stator paketi ve gövde birbirinden ayrılmalıdır.
Bakırın yoğunluğu yaklaşık 8,96 gram bölü santimetreküptür. Alüminyumun yoğunluğu ise yaklaşık 2,70 gram bölü santimetreküptür. Bu nedenle aynı hacimdeki bakır, alüminyumdan yaklaşık 3,3 kat daha ağırdır. Sargıda hangi iletkenin kullanıldığı toplam hurda ağırlığını ve ekonomik değeri doğrudan etkiler.
Bakır geri dönüşüm açısından da önemli bir metaldir. Dünya genelinde kullanım ömrünü tamamlayan bakırın geri dönüşüm oranı yaklaşık yüzde 40 seviyesindedir. Bakır özelliklerini büyük ölçüde koruyarak tekrar değerlendirilebildiği için alternatör sargıları geri kazanım açısından önemli bir kaynak oluşturur.
Alternatör sargılarının üzerindeki vernik ve izolasyon metalin gerçek rengini gizleyebilir. Sargılar yakılarak temizlenmemelidir. Kontrollü mekanik söküm, bakırın demir çekirdekten ayrılmasını ve daha temiz biçimde sınıflandırılmasını sağlar.
Kablo ve Elektrik Aksamı Nasıl Ayrıştırılır?
Dizel jeneratörlerde alternatör ile kontrol panosu arasında güç kabloları, akü ile marş motoru arasında bağlantı kabloları ve sensörler için daha ince elektrik hatları bulunur. Kabloların kesiti ve iletken miktarı kullanım yerine göre değişir.
Güç kablolarında bakır veya alüminyum iletken kullanılabilir. Kablonun dışındaki plastik ve kauçuk izolasyon metal değeri oluşturmaz. Bu nedenle kablonun toplam ağırlığı hurda bakır ağırlığı olarak hesaplanmamalıdır. Net iletken oranı kablonun yapısı incelenerek belirlenir.
Kontrol panosunda bakır bara, terminal, kablo, kontaktör, röle, sigorta, elektronik kart ve çelik gövde bulunabilir. Bakır baralar ve kalın bağlantı kabloları pano gövdesinden ayrılarak değerlendirilmelidir. Elektronik kartlar ise bakır kablo veya normal demir grubuna dahil edilmez.
Marş motorunda da bakır sargılar bulunabilir. Akü bağlantılarında kullanılan kalın kablolar da hurda bakır açısından kontrol edilmesi gereken parçalar arasındadır. Bu parçaların ağırlığı alternatöre göre daha düşük olsa da çelik gövdeye karışmaları durumunda kendi hurda sınıfları kaybolabilir.
Kabloların izolasyonunu uzaklaştırmak için yakma işlemi kullanılmamalıdır. Mekanik soyma ve uygun kablo ayrıştırma yöntemleri hem iletken metalin yüzeyini korur hem de plastik malzemelerin kontrolsüz biçimde yanmasını engeller.
Dizel Jeneratör Hurdasının Değeri Nasıl Belirlenir?
Dizel jeneratör hurdasının değeri motor bloğunun metal yapısı, alternatördeki sargı miktarı, kabloların iletken oranı, radyatörün malzemesi, çelik gövde ağırlığı ve cihazın söküm durumuna göre belirlenir. Hurda fiyatları hesaplanırken bütün jeneratöre tek bir kilogram değeri uygulamak yerine farklı metal grupları ayrı değerlendirilmelidir.
Jeneratör hurdaya ayrılmadan önce motorun, alternatörün, radyatörün ve kontrol sisteminin kullanılabilir durumda olup olmadığı kontrol edilmelidir. Çalışabilen veya ekonomik biçimde onarılabilen bir parçanın yeniden kullanım değeri, içerdiği metalin hurda değerinden daha yüksek olabilir.
Hurda olarak ayrılacak cihazlarda ilk aşamada çelik gövde ve şasi, motor bloğu, alternatör, radyatör, kablolar ve elektrik parçaları birbirinden ayrılır. Böylece ağır demir grubu ile hurda bakır ve alüminyum gibi farklı değere sahip metaller ayrı tartılabilir.
Metal dışı maddeler fiyatlandırmaya dahil edilmemelidir. Yakıt tankında kalan dizel, motor yağı, soğutma sıvısı, plastik muhafazalar ve izolasyon malzemeleri geri kazanılabilir metal ağırlığını artırmaz. Bu maddelerin söküm öncesinde uygun şekilde uzaklaştırılması net tartımı kolaylaştırır.
Jeneratörün bulunduğu alan ve söküm şartları da toplam işlem maliyetini etkileyebilir. Büyük ve ağır jeneratörlerde kaldırma ekipmanı, kesim işlemi veya özel yükleme gereksinimi oluşabilir. Sökülmüş ve metal grupları ayrılmış bir jeneratör ile tesis içinde parçalanması gereken bütün bir jeneratör aynı operasyon koşullarına sahip değildir.
Jeneratör hurdası doğru ayrıştırıldığında alternatör ve elektrik aksamından çıkan hurda bakır, çelik ve döküm parçalarla karışmadan değerlendirilebilir. Hurda fiyatları da toplam jeneratör ağırlığı yerine metal türü, net miktar, saflık ve söküm durumuna göre daha doğru biçimde belirlenir.
